Wartość materjałów statystycznych
Rok z publikacjami prof. Stefana Szulca
W dorobku naukowym prof. S. Szulca jest ponad 70 prac autorskich oraz liczne artykuły w czasopismach naukowych. W ramach obchodów związanych z przypadającą w 2026 r. siedemdziesiątą rocznicą śmierci Profesora proponujemy comiesięczny przegląd publikacji w ramach cyklu „Rok z publikacjami prof. S. Szulca” Jest to próba zaprezentowania ważnych etapów w twórczej pracy Patrona Centralnej Biblioteki Statystycznej, a także zachęta do wspomnień o historii statystyki polskiej.
Wartość materjałów statystycznych, dotyczących stanu ludności b. Królestwa Polskiego = Appréciation des donnés statistiques relatives à l'état de la population de l'ancien Royaume de Pologne / opracował Stefan Szulc ; [przedmowa J. Buzek]. - Warszawa : nakładem Głównego Urzędu Statystycznego, 1920 ([Warszawa] : tłoczono w Drukarni Państwowej). - [IV], 225, [3] strony : ilustracje, errata ; 25 cm. - (Przyczynki do Statystyki Byłego Królestwa Polskiego ; t. 1)
Sygnatura w zbiorach CBS: 2327
Dostęp on-line:
http://statlibr.stat.gov.pl:80/F/?func=direct&doc_number=000055451&local_base=CBS01
Podstawą wszelkiej nauki o ludności są dziś spisy ludności. (S. Szulc, s. 3)
Zbiór materiałów statystycznych, również tych niepublikowanych po rosyjskim Warszawskim Komitecie Statystycznym posłużył Głównemu Urzędowi Statystycznemu do opracowania wydanej w latach 1918—1920 serii publikacji „Przyczynki do statystyki byłego Królestwa Polskiego”. W ramach tej serii ukazały się trzy niezwykle cenne publikacje: „Wartość materiałów statystycznych dotyczących stanu ludności b. Królestwa Polskiego” (t. 1 opracowany przez Stefana Szulca w 1920 r.), „Serwituty w r. 1912” (t. 2 opracowany przez Ludwika Krzywickiego w 1918 r.) oraz „Analiza krytyczna danych statystycznych dotyczących ruchu naturalnego ludności b. Królestwa Kongresowego” (opracowana przez Benedykta Bornsteina w 1920 r.) Praca prof. Stefana Szulca składa się z dwóch części. Pierwsza to krytyczne omówienie spisu ludności z 9 lutego 1897 r., które obejmuje prezentację kwestionariusza spisowego, organizację techniczną spisu, stosunek władz i ludności, omówienie wyników oraz układu tablic. Ponadto autor omówił tzw. księgi ludności i podał tytułowy wykaz źródeł wykorzystanych do powstania publikacji. Druga część to streszczenie całokształtu istniejących materiałów statystycznych dotyczących stanu ludności Królestwa Polskiego. Tablice podzielone zostały według trzech kategorii: tablica I – powierzchnia kraju, tablice II-XI – ludność pod względem wieku, wyznania, wykształcenia, języka ojczystego i grup zajęć w oparciu o spis 1897 r. oraz tablice XII-XVI – dane ludnościowe w latach 1867-1913 zaczerpnięte z ksiąg ludności. Prof. Stefan Szulc określił wiarygodność materiałów Warszawskiego Komitetu Statystycznego oraz możliwości używania danych opartych na innych źródłach, ponadto przybliżył warsztat pracy statystyków rosyjskich.
