AI w badaniach jakościowych
AI w badaniach jakościowych : praktyczny przewodnik dla badaczy i analityków społecznych / Marta Makowska, Agnieszka Maj, Katarzyna Sacharczuk. - Warszawa : CeDeWu, 2025. - 241 s. : il. ; 24 cm. -
Sygnatura w zbiorach CBS: 220598
Sztuczna inteligencja (AI) staje się coraz bardziej powszechną technologią i znajduje zastosowanie w wielu dziedzinach, w tym nauce. Specjaliści wykorzystują AI jako narzędzie lub metodę prowadzenia badań naukowych, przyspieszającą tempo rozwoju. Stosuje się ją, między innymi do: analizy ogromnej ilości danych pozwalającej na odkrywanie nowych zależności, formułowania hipotez badawczych w drodze automatycznej analizy literatury oraz planowania sposobu i automatyzacji przeprowadzania eksperymentów. Popularność AI budzi wiele kontrowersji, dotyczących etyki i sposobów wykorzystywania sztucznej inteligencji w badaniach naukowych. W publikacji autorki skupiły się na przedstawieniu możliwości, jakie w badaniach jakościowych daje AI, to znaczy: wspierania analizy zbiorów danych, odkrywania wzorców oraz automatyzacji wybranych etapów procesu badawczego.
Publikacja składa się z dwóch zasadniczych części, podzielonych na osiem rozdziałów. Część pierwsza podejmuje temat nowoczesnych technologii w badaniach naukowych. Na wstępie omówiona została historia rozwoju sztucznej inteligencji, następnie wyzwania związane z zastosowaniem analizy Big Data i rola Thick Data oraz podstawowe techniki badań jakościowych prowadzone z wykorzystaniem nowych technologii. Opisano również etyczne i prawne aspekty badań przy użyciu AI, także te negatywne. Wykorzystanie materiałów chronionych prawem autorskim jako danych treningowych dla modeli AI budzi obawy o naruszenie tych praw. Nieodpowiednie dane treningowe i brak aktualizacji modeli AI mogą także prowadzić do błędnych wyników i stronniczości algorytmów. Narzędzia AI nie są w stanie dokonywać rzetelnych recenzji prac naukowych i wniosków grantowych, a ich zastosowanie w tym celu może ułatwiać szerzenie dezinformacji. W części drugiej skupiono się na przeglądzie danych jakościowych z wykorzystaniem sztucznej inteligencji. Przedstawione zostały zagadnienia związane z zastosowaniem jakościowej analizy treści i analizy tematycznej, dyskursu i konwersacji, analizy narracji oraz możliwości ich wsparcia przez AI.
W monografii omówiono narzędzia, które zdaniem autorek na ten moment stanowią najciekawsze zastosowania AI w procesie analiz jakościowych. Książka łączy podejście praktyczne z krytyczną oceną ograniczeń i wyzwań wynikających z wykorzystania nowych technologii w naukach społecznych. To publikacja dla studentów, wykładowców akademickich, badaczy oraz wszystkich zainteresowanych innowacyjnymi metodami eksploracji danych jakościowych.
Przewodnik „AI w badaniach jakościowych” autorstwa M. Makowskiej, A. Maj i K. Sacharczuk dostępny jest w zbiorach Centralnej Biblioteki Statystycznej.
