151. rocznica urodzin dra Aleksandra Bolesława Macieszy
Aleksander Bolesław Maciesza żył w latach 1875-1945. Był prezydentem Płocka, lekarzem, regionalistą, działaczem naukowym i społecznym, ale także popularyzatorem statystyki. Aleksander Maciesza, syn zesłańców polskich, wychował się i uczył się w Tomsku na Syberii. W 1898 r. ukończył wydział medycyny miejscowego uniwersytetu. Po studiach został lekarzem obwodowym w Górach Ałtajskich. Jednocześnie poszerzał wiedzę, specjalizując się w zakresie okulistyki w Petersburgu. W 1901 r. otrzymał stanowisko lekarza więziennego w Płocku. Pracował też w miejscowym szpitalu św. Aleksego. Od 1902 r. był członkiem Ligi Narodowej, w 1906 - posłem do Dumy w Petersburgu. Dzięki jego staraniom w 1906 r. w Płocku powstało Gimnazjum Polskie im. Władysława Jagiełły, w którym objął stanowisko lekarza szkolnego oraz nauczyciela higieny i anatomii. Był przewodniczącym Rady Miejskiej, burmistrzem Płocka, a w latach 1918-1919 sprawował urząd prezydenta miasta. W 1920 r. przewodniczył Związkowi Obrony Ojczyzny w Płocku. Zainteresowanie naukowe Aleksandra Macieszy to: higiena, antropologia, statystyka, fotografia i regionalizm. Prowadził rozległe badania antropologiczne, był autorem wielu opracowań z tej dziedziny. W 1907 r. reaktywował Towarzystwo Naukowe Płockie. Przyczynił się do rozwoju Biblioteki im. Zielińskich oraz muzeum. Zainicjował wydawanie „Rocznika TNP”. Maciesza był znanym propagatorem regionalizmu. Z jego inicjatywy powstała gazeta Głos Płocki, on sam współpracował również z innymi lokalnymi czasopismami („Głos Mazowsza”, „Życie Mazowsza”). Był członkiem redakcji „Polskiego Słownika Biograficznego”. W sumie ogłosił drukiem ponad 100 publikacji. Pozostawił również 11 rękopisów. Pasją Aleksandra Macieszy była fotografia, którą traktował jako formę dokumentacji naukowej. Opracował dzieje fotografii polskiej w latach 1839–1889. Działał w wielu organizacjach społecznych, m.in. w towarzystwach: krajoznawczym, kolarskim, wioślarskim, ochotniczej straży pożarnej, także w Towarzystwie Dobroczynnym, Radzie Opiekuńczej m. Płocka i Towarzystwie Popierania Pomocy Społecznej. Został członkiem Polskiej Akademii Umiejętności oraz Międzynarodowego Instytutu Antropologii, a także od 1927 r. prezesem Płockiego Towarzystwa Lekarskiego. Aleksander Maciesza w twórczości naukowej często posługiwał się statystyką i ją popularyzował. W 1904 r. w „Kalendarzu Informacyjnym Płockim na rok 1904” opublikował artykuł „Gubernia płocka w świetle cyfr”. Zaprezentował w nim, między innymi dane o stanie zatrudnienia, ruchu naturalnym ludności, produkcji rolnej, hodowli zwierząt, przemyśle, rzemiośle, handlu czy komunikacji. W 1907 r. wydał „Atlas statystyczny Królestwa Polskiego”. Jest to opracowanie kartograficzne obrazujące stan zaludnienia, warunki zdrowotne, oświatowe, stosunki rolne i stan ludności robotniczej w powiatach i guberniach Królestwa Polskiego, na podstawie źródeł drukowanych. Publikacja składa się z 32 tablic w postaci kartogramów i diagramów. We wstępie autor szczegółowo omawia zaprezentowane dane. Oprócz informacji ogólnych w opracowaniu podane zostały szczegółowe statystyki, np. roczne płace służby folwarcznej czy serwitutów wiejskich. Atlas według zamierzeń autora miał przyczynić się do przekazania w przystępny sposób informacji społeczno-gospodarczych, ale również spopularyzować wiedzę statystyczną. Wydany został w nakładzie 1000 egzemplarzy i sfinansowany w całości przez Aleksandra Macieszę. Atlas był nowatorskim dziełem na gruncie polskim, po raz pierwszy bowiem konsekwentnie zastosowano w nim metodę kartogramu do prezentacji zjawisk przestrzennych. Przyjęty życzliwie, ale z uwagi na ubogą szatę graficzną i niedoskonałości edytorskie nie cieszył się dużą popularnością. Posiada jednak duży walor źródła historycznego. Publikacje Aleksandra Macieszy dostępne są w zbiorach Centralnej Biblioteki Statystycznej.
