108. rocznica śmierci Tadeusza Klemensa Rutowskiego
Uczyłem się, znam kraj i świat, nie trwoniłem czasu, służę krajowi czym mogę, pracą myśli i pióra.
[T. Rutowski]
Tadeusz Klemens Rutowski żył w latach 1852-1918. Był publicystą, kierownikiem Oddziału Statystyki Przemysłu i Handlu w Krajowym Biurze Statystycznym we Lwowie. W Tarnowie ukończył szkołę średnią. Studiował w Wiedniu na Politechnice, następnie na Wydziale Prawa, a od 1872 r. na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Wiedeńskiego. Tytuł doktora filozofii otrzymał w lipcu 1878 r. Jego rozprawa doktorska dotyczyła niemieckiego filozofa Johana Gotfrieda Herdera (1744—1803). Po powrocie do Galicji zajął się publicystyką. Był dziennikarzem „Ekonomisty Polskiego”, „Gazety Narodowej”, „Muzeum”, „Nowej Reformy”, „Przełomu” i „Słowa Polskiego”. W 1884 r. Tadeusz Rutowski przeniósł się do Lwowa, gdzie został zatrudniony w Krajowym Biurze Statystycznym jako kierownik Oddziału Statystyki Przemysłu i Handlu. W latach 1885-1894 redagował i wydawał „Rocznik Statystyki Przemysłu i Handlu Krajowego”. Publikowane były w nim materiały statystyczne z zakresu przemysłu, rzemiosła, handlu, rolnictwa i struktury agrarnej kraju. Od 1887 do 1898 r. pod redakcją Tadeusza Rutowskiego opublikowano 5 kolejnych wydawnictw pod wspólnym tytułem „Rocznik Statystyki Galicji”. Dane statystyczne, zebrane na podstawie austriackich statystyk resortowych, zaprezentowano w 16 działach. Wydawnictwo kontynuowane były przez Tadeusza Piłata pod zmienionym tytułem „Podręcznik Statystyki Galicji”. W 1887 r. Tadeusz Rutowski został wybrany do wiedeńskiej Rady Państwowej. Ogłosił drukiem trzy prace: „Gorzelnictwo”, „Projekt ustawy krajowej o wykupnie prawa propinacji na rzecz kraju” i „Klęski elementarne w Galicji”. W latach 1889-1914 był posłem do Sejmu Galicyjskiego. Od 1893 r. został członkiem honorowym Towarzystwa Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu, ponadto należał do Towarzystwa Gospodarskiego i Towarzystwa Leśnego Galicyjskiego we Lwowie. W 1902 r. Tadeusz Rutowski został wybrany do Rady Miejskiej Lwowa. Zajmował się głównie rozwojem przestrzennym miasta oraz rozwojem infrastruktury, m. in. wodociągów i komunikacji. Z jego inicjatywy powstało Muzeum Jana III Sobieskiego, Muzeum Przemysłowe, Towarzystwo Miłośników Przeszłości Lwowa, a Galeria Miejska wzbogaciła się o cenne kolekcje sztuki polskiej. Zaczął wydawać własnym sumptem miesięcznik „Sztuka”, poświęcony malarstwu, rzeźbie, architekturze, rękodziełu, przemysłowi artystycznemu, zdobnictwu, estetyce miasta. Pod względem merytorycznym i graficznym pismo dorównywało najlepszym tego typu wydawnictwom europejskim. Na jego łamach prezentowano kulturę polską w powiązaniu z ukraińską, ormiańską, żydowską, z folklorem cygańskim, góralskim, huculskim, także w łączności z kulturą ogólnoeuropejską. Pismo wychodziło do 1913 r.
Podczas okupacji rosyjskiej (od 3 września 1914 r. do 22 czerwca 1915 r.), Tadeusz Rutowski pełnił funkcję prezydenta Lwowa. Aktywnie pomagał ubogim i bezrobotnym mieszkańcom. Wycofujący się ze Lwowa Rosjanie internowali ponad 40 obywateli Lwowa, w tym także Rutowskiego wraz z całym Prezydium Rady. W styczniu 1917 r. został zwolniony z internowania i 1 lutego powrócił do Lwowa, triumfalnie witany przez mieszkańców miasta. Od 11 lutego 1917 r. sprawował zarząd komisaryczny miasta. Zmarł 30 marca 1918 r. Publikacje T. Rutowskiego dostępne są w zbiorach Centralnej Biblioteki Statystycznej.
