Seminarium naukowe „Profesor Stefan Szulc - pro memoria, Powszechny Sumaryczny Spis Ludności 1946” - relacja
15 października 2026 r. w Centralnej Bibliotece Statystycznej odbyło się seminarium naukowe pt. „Profesor Stefan Szulc - pro memoria, Powszechny Sumaryczny Spis Ludności 1946”. Było to wydarzenie otwarte dla wszystkich, udział w nim można było wziąć zarówno w formie stacjonarnej jak i zdalnej. Po uroczystym rozpoczęciu z udziałem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego miał miejsce cykl wystąpień, podzielonych na dwie części.
Pierwsza część seminarium w całości poświęcona została działalności patrona Centralnej Biblioteki Statystycznej, którego 70 rocznicę śmierci obchodzimy w 2026 roku, przypominając jego liczne dokonania. Ten wybitny naukowiec, autor ponad 70 opublikowanych prac o różnorodnej tematyce, jest uważany za jednego z współtwórców polskiej statystyki publicznej. Uczestnicy seminarium mieli okazję poznać postać profesora Stefana Szulca jako statystyka, demografa, autora prac metodologicznych, wykładowcę, redaktora, tłumacza, organizatora Głównego Urzędu Statystycznego oraz jego prezesa w latach 1945-1949. Podczas seminarium przedstawione zostały również zasługi Stefana Szulca dla biblioteki GUS - obecnej Centralnej Biblioteki Statystycznej, której był organizatorem i pierwszym kierownikiem. Zaprezentowany został wybór najważniejszych publikacji, swoją premierę miała też nowa, uaktualniona i rozszerzona edycja „Bibliografii prac prof. Stefana Szulca”. Seminarium stało się także okazją do przedstawienia mniej znanych faktów z biografii profesora, jakim na przykład jest twórczość literacka. Podczas seminarium przedstawiona została niewydana do tej pory powieść fantastyczna „Świat od nowa”. Uczestnicy mogli zapoznać się z tym niezwykle interesującym utworem, posłuchać jego fragmentów, a także obejrzeć prezentację z fragmentami rękopisu oraz informacjami pochodzącymi z zapisków autora. Dzięki czemu mogliśmy poznać kulisy powstawania powieści, co sprawiło na słuchaczach szczególne wrażenie.
Tematem drugiej części seminarium był „Powszechny Sumaryczny Spis Ludności z dnia 14 lutego 1946 r.” Był to pierwszy powojenny powszechny spis ludności w Polsce a także na świecie, zorganizowany po zakończeniu działań militarnych II wojny światowej. Spis ten przeprowadzony został w czasie gdy prezesem Głównego Urzędu Statystycznego był Stefan Szulc i dostarczył bardzo wówczas potrzebnych danych na temat stanu, struktury i rozmieszczenia ludności powojennej Polski, w zmienionych granicach, w ogromnym stopniu zniszczonej przez niemieckiego okupanta i w skomplikowanej sytuacji politycznej. W tej części seminarium przedstawiony został kontekst historyczny spisu, a także realia życia ludności i funkcjonowania instytucji państwowych w tamtym czasie. Zanalizowane zostały motywacje towarzyszące decyzji o przeprowadzeniu spisu w takim terminie, a także największe wyzwania, stojące przed organizatorami. Można było dowiedzieć się jakie informacje uznano za najważniejsze do pozyskania, a także jak przebiegały przygotowania, zbieranie danych a następnie ich opracowanie. Główną część wystąpień stanowiła analiza danych spisowych, takich jak struktura narodowościowa, rozmieszczenie ludności w Polsce, liczba ludności poszczególnych miast, straty demograficzne poniesione w wyniku wojny oraz wnioski wynikające z opracowanych tablic wynikowych. Interesujące były zwłaszcza porównania ze spisami przedwojennymi oraz sytuacją w czasach współczesnych.
Jest nam niezmiernie miło, że seminarium spotkało się z dużym zainteresowaniem, także ze strony środowiska statystycznego i tak ciepłym przyjęciem, uświetniając obchody XII Nocy Bibliotek. Dziękujmy wszystkim którzy wzięli w nim udział zarówno w formie stacjonarnej jak i zdalnej. Zapraszamy na kolejne seminaria a także inne wydarzenia, organizowane przez Centralną Bibliotekę Statystyczną.
