25 października Międzynarodowy Dzień Artystów
Po osiągnięciu pewnego wysokiego poziomu umiejętności technicznych, nauka i sztuka mają tendencję do łączenia się pod względem estetyki, plastyczności i formy. Najwięksi naukowcy również są artystami.
(Albert Einstein)
W świecie, w którym sztuka i nauka zdają się być dwoma odmiennymi biegunami, istnieje niezwykła nuta harmonii, która łączy te dwa obszary – liczby. (…) Era cyfrowa przyniosła nowe możliwości, gdyż algorytmy i grafika komputerowa otworzyły drzwi do nieznanych wcześniej form artystycznej ekspresji. Artystyczne interpretacje danych statystycznych mogą tworzyć niepowtarzalne obrazy, które łączą kryteria ilościowe z emocjonalnym przekazem.
(Liczby w sztuce – jak matematycy inspirowali artystów?)
Międzynarodowy Dzień Artystów został zainicjowany przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Artystów w 2011 r. Inicjatywa zyskała uznanie w różnych środowiskach artystycznych i szybko zaczęła się rozwijać. Dzień Artystów to wydarzenie, które jest okazją do dzielenia się pasją - artystów do tworzenia, wzbogacania życia w nowe perspektywy i prowokowania do myślenia oraz odbiorców, którzy przez celebrację sztuki doceniają wkład artystów w rozwój społeczeństwa. Dla tych obu grup organizowane są wydarzenia, wystawy czy warsztaty promujące szacunek, wsparcie oraz uznanie dla sztuki; doceniając jej różnorodne formy przekazu.
Wiesław Łuczaj - sztuka z perspektywy statystycznej
Święto jest też okazją do spojrzenia na świat i sztukę z perspektywy … statystycznej. Jednym z polskich artystów, który tworzy między innymi obrazy statystyczne, inspirowane bazami danych lub komunikatami statystycznymi na temat zachowań społecznych ludzi jest - Profesor Wiesław Konrad Łuczaj (znany także jako Mark Starel). Po ukończeniu w 1980 r. Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych w Supraślu, rozpoczął studia na Wydziale Grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Studia ukończył z wyróżnieniem w 1985 r. W latach 1986-92 był asystentem w Pracowni Struktur Wizualnych na Wydziale Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Doktorat z zakresu sztuki na Wydziale Malarstwa ASP uzyskał w 1993 r. W latach 1993-1995 pełnił funkcję kuratora Galerii Aspekty w Warszawie. Tytuł doktora habilitowanego uzyskał w 1999 r. na Wydziale Malarstwa ASP w Warszawie, a 2001 r. - profesora nadzwyczajnego w Instytucie Sztuk Pięknych Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. W latach 2002-2005 oraz 2008-2016 był dyrektorem Instytutu Sztuk Pięknych Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, a w latach 2021-2022 wykładowcą w Akademii Sztuk Pięknych w Łodzi. W 2008 r. otrzymał srebrny medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, przyznany przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. 7 sierpnia 2012 r. otrzymał tytuł profesora sztuk plastycznych. Od 1 marca 2023 r. pełni funkcję kierownika Działu Zbiorów Sztuki Nowoczesnej w Muzeum Sztuki w Łodzi. Wiesław Łuczaj tworzy głównie obrazy, ale w swoim dorobku posiada także realizacje przestrzenne, grafiki cyfrowe i animacje generatywne. Zaraz po studiach na warszawskiej ASP przyłączył się w 1985 r. do silnego w Polsce nurtu abstrakcji geometrycznej. Jego ówczesne obrazy, charakteryzują się daleko posuniętą ascezą kolorystyczną (czerń, szarość i biel). Zajmował się także problemem dynamiki w układach linii na płaszczyźnie (prace z cyklu „Dynamika linii”) oraz problemem powtarzalności i rytmów - cykl „Triticum” (Pszenica). Inspiracją dla obu cyklów prac była natura, a szczególnie kępy trzciny i pola pszenicy. W latach 1988-98 artysta skupił się głównie na problemie miejsca dla obrazu i wieloznacznego odbioru dzieła sztuki (zagadnienia strefy dla widza i strefy dla obrazu). Większość realizacji z tego okresu powstała bezpośrednio na ścianach galerii jako autorskie ingerencje w zastaną przestrzeń. Wszystkie te realizacje należały do cyklu „Drumheller” (1993), powstałe z fascynacją struktur geologicznych Wielkiego Kanionu w Kanadzie.
Od 1999 r. obszarem jego zainteresowań i inspiracją dla nowej serii obrazów jest statystyka (cykl „Obrazy statystyczne” 1999 - 2007). Punktem wyjścia twórczości artysty jest założenie, że współczesna rzeczywistość jest rzeczywistością statystyczną; korzysta z gotowych badań statystycznych i je po swojemu wizualizuje. Pierwsza seria prac zatytułowana „Zagrożenia” odnosi się do globalnych zagrożeń ludzi i ich środowiska. Dane statystyczne i treść obrazów dotyczą takich zjawisk jak permanentny wyż demograficzny, wycinanie lasów tropikalnych czy wzrost zanieczyszczeń atmosfery. Seria druga zatytułowana „Polak statystyczny” dotyczy stosunku Polaków, między innymi do kary śmierci, religii, bogactwa, starości, czy zachowań zdrowotnych. Kolorystyka obrazów związana jest z ogólnie przyjętą symboliką kolorów i wykorzystuje typowe statystyczne wykresy kołowe lub słupkowe. W 2005 r. twórca powrócił do realizacji prac bezpośrednio na ścianach galerii w postaci czarnych kół. Ta seria zatytułowana jest „Obrazy i miejsca”. Realizacje można interpretować co najmniej dwojako. Z jednej strony są to przedstawienia koła w różnych kontekstach architektonicznych, np. koło rozcięte przez uskok ściany lub zagięte w narożniku. Z drugiej strony koło, jako prosty znak, jest nośnikiem wielu symbolicznych znaczeń, np.: mandala, koło życia, koło fortuny, symbol wszechświata i kosmicznego porządku. Od 2011 r. wraz z grupą artystów europejskich, z USA i Australii tworzy międzynarodowy ruch artystyczny „Discursive Geometry”, którego jest pomysłodawcą. Idea ta wpisuje sztukę geometryczną w aktualne dyskursy, m.in. społeczne, humanistyczne, naukowe czy samej sztuki. Swoje prace W. Łuczaj prezentował na licznych wystawach indywidualnych i zbiorowych w kraju i zagranicą, m.in. w USA, Kanadzie, Niemczech, Grecji, Holandii, Szwecji, Rosji, Izraelu i Korei oraz uczestniczył w sympozjach i konferencjach. W 2022 r. zaprezentował w Galerii MASH w Niemczech indywidualną wystawę „Statistische Pixel”. To cykl grafik oraz obrazów akrylowych na płótnie, inspirowanych wybranymi zachowaniami społecznymi Polaków oraz mieszkańców Europy. Prace powstały w oparciu o miks różnych zasad wizualizacji danych i metod obrazowania wiedzy jak: Jet Chart, Polar Chart i Heat Map.
Prof. W. Łuczaj prowadzi też szkolenia dla plastyków. Warsztaty rozwijały aspekt kreatywnego podejścia do konstruowania obrazu plastycznego. Ich koncepcja polegała się na stworzeniu abstrakcyjnej formy w oparciu o jednostkowe decyzje wynikające z własnych doświadczeniach twórcy. Stworzenie "bazy danych" indywidualnych wyborów oraz geometryczny wykres podejmowanych decyzji doprowadza do powstania abstrakcyjnej formy będącej sumą indywidualnych doświadczeń, a tym samym podjęcia dyskusji na temat struktury wizualnej i formy w dziele sztuki oraz współczesnych metod artystycznego i pozaartystycznego budowania obrazu.
Zachęcamy do przyjrzenia się dziełom Wiesława Łuczaja. Matematyczne proporcje, symetria, czy geometria – każda linia i kształt mogą opowiadać historię, a odkrywanie tych niezwykłych połączeń sztuki i statystyki dodawać nowej energii.
Obrazy statystyczne autorstwa prof. W. Łuczaja można obejrzeć na stronie:
GaleriaXX1 Mazowiecki Instytut Kultury
https://www.galeriaxx1.pl/wieslaw-luczaj-obrazy-statystyczne/
Dostęp [2026-10-23]
Ryszard Winiarski – sztuka, informacja, obraz
Innym artystą wykorzystującym w swoich pracach inspiracje czerpane bezpośrednio ze świata nauk ścisłych był Ryszard Winiarski.
Ten malarz i scenograf, ukończył studia na kierunku mechanika precyzyjna na Politechnice Warszawskiej. Następnie kształcił się w zakresie malarstwa na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, gdzie studiował pod kierunkiem Stanisława Szczepańskiego, Jana Wodyńskiego i Aleksandra Kobzdeja. Rozwijał również umiejętności w dziedzinie scenografii, pod opieką Władysława Daszewskiego, oraz typografii, którą zgłębiał pod kierunkiem Juliana Pałki. W swojej twórczości łączył założenia konstruktywizmu z teorią przypadku, opracowując matematyczny system generowania form wizualnych. Należał do najważniejszych polskich przedstawicieli indeterminizmu w sztukach wizualnych.
Istotny wpływ na rozwój jego koncepcji artystycznej miało seminarium poświęcone związkom sztuki i nauki, w którym uczestniczył pod koniec studiów. Doświadczenia zdobyte podczas tych zajęć zaowocowały pracą dyplomową Zdarzenie – informacja – obraz, napisaną w 1966 roku. Artysta sformułował w niej problem, który stał się osią jego późniejszej działalności twórczej, a także zrealizował pierwsze prace z cyklu Próby wizualnej reprezentacji rozkładów statystycznych.
Winiarski opracował teorię programowania obrazów, której założenia zaprezentował w 1966 roku podczas Sympozjum Artystów Plastyków i Naukowców w Puławach, jednego z najważniejszych wydarzeń polskiej awangardy. Jego koncepcja wyróżniała się oryginalnością i opierała na inspiracjach rachunkiem prawdopodobieństwa. Artysta przenosił wybrane zagadnienia z zakresu nauk ścisłych, takie jak statystyka, teoria gier i przypadek, na grunt sztuki. Dążył do tworzenia dzieł obiektywnych, pozbawionych emocjonalnego i subiektywnego pierwiastka wynikającego z indywidualności twórcy.
Tradycyjnie rozumiana estetyka obrazu nie stanowiła dla niego głównego celu. Zamiast tego koncentrował się na realizacji założeń o charakterze naukowym, a sam proces powstawania pracy uważał za istotniejszy niż jej ostateczny wygląd. Dążył do maksymalnej przejrzystości działań artystycznych, pragnąc ukazać wyłącznie przebieg zaplanowanych operacji, bez pozostawiania miejsca na dowolne interpretacje i skojarzenia. W ten sposób podważał tradycyjne rozumienie dzieła plastycznego i jego funkcji. Nie negował materialnego istnienia obiektu, traktował go jednak jako rezultat uboczny przyjętego systemu operacji myślowych. To właśnie w tym systemie upatrywał najważniejszego wyrazu swojej postawy twórczej.
Dążąc do uproszczenia środków wyrazu, Winiarski początkowo ograniczał paletę do czerni i bieli, które odpowiadały wartościom 0 i 1 w matematycznym systemie binarnym. Podstawowym elementem kompozycji uczynił kwadrat, a układ form uzależniał od działania przypadku. Wprowadzał go do procesu twórczego za pomocą rzutów kostką do gry, losowania oraz wyboru przypadkowych liczb. W rezultacie jego prace powstawały na styku dwóch zasad: zaprogramowanych reguł i nieprzewidywalności losowych zdarzeń.
W 1966 roku artysta zdobył główną nagrodę podczas sympozjum „Sztuka w zmieniającym się świecie”, zorganizowanego w Puławach. Trzydzieści lat później, w 1996 roku, został uhonorowany Nagrodą im. Jana Cybisa.
Prace Ryszarda Winiarskiego znajdują się w zbiorach wielu polskich i zagranicznych instytucji oraz kolekcji prywatnych. Można je oglądać między innymi w Muzeum Sztuki w Łodzi, muzeach narodowych w Warszawie, Wrocławiu, Krakowie i Poznaniu, a także w muzeach okręgowych w Bydgoszczy i Chełmie. Jego dzieła są również częścią kolekcji Muzeum Bochum, Wilhelm-Hack-Museum w Ludwigshafen, kolekcji McCeory w Nowym Jorku oraz Muzeum Sztuki Nowoczesnej w New Delhi.
Szczegółowe informacje na ten temat można znaleźć na witrynie:
https://culture.pl/pl/tworca/ryszard-winiarski
Dostęp [2026-10-23]