Rok 2026 - Rokiem Miasta Gdyni
10 lutego 1926 r. Rada Ministrów ogłosiła rozporządzenie, zgodnie z którym gmina wiejska Gdynia z dniem 4 marca 1926 r. otrzymywała status miasta. Z okazji 100-lecia nadania Gdyni praw miejskich rok 2026 ustanowiono Rokiem Miasta Gdyni.
Już 23 września 1922 r. Sejm Rzeczypospolitej uchwalił ustawę, której art. 1 stwierdzał: „Upoważnia się Rząd do poczynienia niezbędnych zarządzeń celem wykonania budowy portu morskiego przy Gdyni na Pomorzu, jako portu użyteczności publicznej”. Otwarcie portu, które nastąpiło 29 kwietnia 1923 r. i jego rozbudowa, spowodowały dynamiczny rozwój Gdyni. Olbrzymie zasługi dla rozwoju portu w Gdyni wniósł Eugeniusz Kwiatkowski, który jako minister przemysłu i handlu w latach 1926 -1930 zdobył na budowę portu olbrzymie fundusze. Ważnym wydarzeniem w historii Gdyni było otwarcie w 1931 r. Dworca Morskiego, z którego odpływali m.in. emigranci, udający się do Ameryki Południowej. Dwa lata później z Gdyni po raz pierwszy wyeksportowano większą masę towarową. Jej odbiorcami były przede wszystkim kraje Półwyspu Skandynawskiego, a następnie państwa Europy Zachodniej i Południowej. Eksportowano głównie surowce: węgiel, drewno oraz artykuły pochodzenia roślinnego i zwierzęcego. Tak rozpoczęła się transformacja wioski rybackiej w prężnie rozwijające się miasto z jednym z najnowocześniejszych i największych portów morskich na Bałtyku i całej Europie.
Miasto Gdynia, choć wyrosło na gruncie gospodarki morskiej, przemysłu i przedsiębiorczości to jest również ważnym centrum kulturalnym. Działają tu teatry - Miejski im. Witolda Gombrowicza i Muzyczny im. Danuty Baduszkowej, a także Teatr Gdynia Główna i Centrum Kultury. Bardzo ważną rolę odgrywa Gdyńskie Centrum Filmowe. Oprócz pełnienia swojej podstawowej funkcji, czyli siedziby Gdyńskiej Szkoły Filmowej, wspólnie z Urzędem Miasta od 1986 r. jest organizatorem Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych. Podczas festiwalu, w Teatrze Muzycznym wyświetlane są filmy polskiej produkcji, a najlepszym z nich przyznawana jest nagroda Złote Lwy. Do ważnych wydarzeń na mapie kulturalnej Gdyni należą też: festiwal muzyczny Open’er, Festiwal Polskich Sztuk Współczesnych R@port, Festiwal Gdynia Classica Nova czy Nagroda Literacka Gdynia i towarzyszące jej Festiwal Literacki Literaturomanie. Nagroda w formie pamiątkowych statuetek (Kostek Literackich) przyznawana jest autorom najlepszych książek z dziedziny prozy, poezji i eseistyki. Od 2014 r. wprowadzono kolejną kategorię – przekład literacki na język polski. W Gdyni działają też liczne galerie i muzea, m. in. Muzeum Miasta Gdyni, Muzeum Marynarki Wojennej czy Muzeum Emigracji Gdynia.
Rok 2026 to szczególny czas na przypomnienie wyjątkowej historii Gdyni, która powstała w wyniku urzeczywistnienia planów II Rzeczypospolitej na wybudowanie nowego miasta nad morzem, jak również przybliżenie losów Kaszubów, ich tradycji i osiągnięć.
W zbiorach Centralnej Biblioteki Statystycznej znajdują się interesujące historyczne publikacje na ten temat.
Port Gdynia. - Toruń : Instytut Bałtycki, 1931. – 32 s.
sygnatura w zbiorach CBS: 17773
Port Gdynia. – Warszawa : Ministerstwo Przemysłu i Handlu, 1935. – VIII, 137 s. + 2 plany
sygnatura w zbiorach CBS: 21937
Port Gdynia. – Warszawa : Ministerstwo Przemysłu i Handlu ; Gdynia : Instytut Wydawniczy Państwowa Szkoła Morska,1936. – 57 s. ; 28 kart, 2 tablice, 2 plany
sygnatura w zbiorach CBS: 24950
The Port of Gdynia. - Toruń : Instytut Bałtycki, 1931. – 32 s.
sygnatura w zbiorach CBS: 18485
The Port of Gdynia. – Warszawa : Ministerstwo Przemysłu i Handlu, 1934. – 120 s. + 2 plany
sygnatura w zbiorach CBS: 21938
The Port of Gdynia. – Warszawa : Ministerstwo Przemysłu i Handlu ; Gdynia : Instytut Wydawniczy Państwowa Szkoła Morska,1936. – 54 s. ; 28 kart, 2 tablice, 3 plany
sygnatura w zbiorach CBS: 24951
Gdynia-port. – Grudziądz : Izba Przemysłowo-Handlowa w Grudziądzu, 1929. – 78 s.
sygnatura w zbiorach CBS: 94397
Gdynia, port national de la Pologne / Józef Borowik. – IV wydanie. – Paris : Institut Baltique‘a Toruń, 1934. – 96 s.
sygnatura w zbiorach CBS: 19289
Gdynia. Sylwetki ludzi. Oświata i nauka. Literatura i kultura / pod red. Andrzeja Bukowskiego. – Gdańsk : Zakł. Narod. Im. Ossolińskich, 1979. – 438 s.
sygnatura w zbiorach CBS: 103895
Dołączona grafika:
Plakat promujący gdyński port, autorstwa Stefana Norblina
Gdynia. Nowy port nad Bałtykiem [...] / Stefan Norblin. Bydgoszcz : Wydawnictwo Ministerstwa Komunikacji ; Zakł. Graf. "Biblioteka Polska”, [1925-1930].
Zdjęcie ze zbiorów cyfrowych Biblioteki Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie:
https://dlibra.umcs.lublin.pl/dlibra/doccontent?id=585
Dostęp [20.02.2026]
