Majowe Święta
Początek maja to szczególny czas do refleksji i rozmów o historii, tożsamości narodowej i symbolach, które budują społeczne więzi. 1 maja obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Solidarności Ludzi Pracy, 2 maja Dzień Flagi Rzeczypospolitej Polskiej oraz Dzień Polonii i Polaków za Granicą. Kulminacją obchodów jest Święto Narodowe Trzeciego Maja, upamiętniające uchwalenie Konstytucji 3 Maja w 1791 r. Te trzy dni, choć różnorodne w swoim charakterze, tworzą spójną całość, pozwalając Polakom celebrować historię, wartości i solidarność narodową.
1 maja Święto Pracy to dzień, w którym warto zastanowić się nad wartością pracy, która przyczynia się do rozwoju jednostki i społeczeństwa, a także umożliwia zaspokojenie potrzeb i realizację celów. Rodowód tego święta sięga XIX w., naznaczony był cierpieniem wielu osób. Wybór daty jest wyrazem pamięci dla strajkujących robotników z Chicago, którzy w 1886 r. protestowali przeciwko niskim płacom oraz 12-godzinemu dniowi pracy. Demonstracje zostały krwawo stłumione. Obecnie 1 maja jest w Polsce dniem wolnym. Przez cały upływający czas od chicagowskich wydarzeń stale powraca temat poszanowania pracy. Dostarcza ona środków do życia, rozwija umiejętności, daje poczucie sensu i spełnienia, a również umożliwia interakcje społeczne i budowanie relacji. Ważne pozostają kwestie balansu między pracą a odpoczynkiem, troski o miejsce pracy oraz jakość życia zawodowego.
2 maja Dzień Flagi Rzeczypospolitej Polskiej oraz Dzień Polonii i Polaków za Granicą. W tym dniu w sposób szczególny podkreśla się znaczenie naszych narodowych symboli, wspólnoty historycznej i kulturowej oraz więzi z rodakami mieszkającymi poza granicami kraju. Święto zostało ustanowione w 2004 r. Polskie barwy narodowe sięgają czasów rządów dynastii Piastów. Wybór barw flagi jest bowiem odwzorowaniem kolorów chorągwi polskiej – białego orła na czerwonym tle. Barwy biała i czerwona zostały uznane za narodowe po raz pierwszy 3 maja 1792 r. Podczas obchodów pierwszej rocznicy uchwalenia Ustawy Rządowej damy wystąpiły w białych sukniach przepasanych czerwoną wstęgą, a panowie nałożyli na siebie szarfy biało-czerwone. Polskie barwy narodowe po raz pierwszy zostały uregulowane w uchwale Sejmu Królestwa Polskiego z 7 lutego 1831 r. na wniosek posła Walentego Zwierkowskiego, wiceprezesa Towarzystwa Patriotycznego. W 1919 r. już po odzyskaniu niepodległości Sejm Rzeczypospolitej zatwierdził biel i czerwień jako barwy narodowe. Ustanowiono także flagę państwową z herbem Orła Białego umieszczonym na górnym białym pasie, która przeznaczona była dla przedstawicielstw dyplomatycznych oraz jako bandera handlowych statków morskich. Biało-czerwona flaga powiewała przez cały okres II Rzeczypospolitej jako znak suwerennego i wolnego państwa. Podczas II wojny światowej żołnierze polscy walczyli pod biało-czerwonymi sztandarami na wszystkich frontach i w Podziemnym Państwie Polskim. Flaga narodowa była świadkiem i symbolem czynu zbrojnego polskich żołnierzy, między innymi na Monte Cassino i nad gruzami Berlina. Współcześnie barwy biało-czerwone towarzyszą Polkom i Polakom, podobnie jak poprzednim pokoleniom. Dekorowane są nimi ulice i domy podczas świąt narodowych i rocznic historycznych wydarzeń. Flaga państwowa jest też symbolem polskich triumfów w Polsce i na świecie. Ma bogatą historię, a jej noszenie jest wyrazem patriotyzmu.
3 maja obchodzimy jedno z najważniejszych świąt państwowych – Święto Narodowe Trzeciego Maja upamiętniające rocznicę uchwalenia Konstytucji z 1791 r., pierwszej w Europie nowożytnej ustawy zasadniczej. Za jej autorów uważa się króla Stanisława II Augusta Poniatowskiego, wielkiego marszałka litewskiego Ignacego Potockiego oraz ks. Hugona Kołłątaja, duchownego i filozofa. Ustawa zasadnicza zniosła liberum veto, wprowadziła trójpodział władzy, ograniczyła rolę senatu. Zniosła wolną elekcję i wprowadziła dziedziczność tronu. Uznała chłopów za część narodu oraz zagwarantowała tolerancję religijną. Uchwalenie Konstytucji 3 Maja uważa się za jedno z najważniejszych i przełomowych wydarzeń w historii państwa polskiego. Mimo późniejszych rozbiorów, dokument ten pomagał kolejnym pokoleniom podtrzymać dążenia do niepodległości. Obchody tego święta były zakazane podczas rozbiorów, a ponownie jego obchodzenie zostało wznowione w II Rzeczypospolitej w kwietniu 1919 r. Święto Konstytucji 3 Maja zostało zdelegalizowane przez hitlerowców podczas okupacji Polski w czasie II wojny światowej. W styczniu 1951 r. Święto 3 Maja zostało oficjalnie zakazane przez władze komunistyczne. W roku 1981 ponownie władze świętowały uchwalenie majowej konstytucji. Po zmianie ustroju, od kwietnia 1990 r. Święto Konstytucji 3 Maja weszło, już na stałe do kalendarza obowiązujących polskich świąt państwowych. Oryginał rękopiśmienny Konstytucji 3 maja 1791 przechowywany jest w Archiwum Głównym Akt Dawnych. Uchwalenie Konstytucji 3 Maja stało się inspiracją dla wielu twórców. Powstały liczne utwory patriotyczne, które opiewały idee zawarte w konstytucji. Jednym z najbardziej znanych dzieł sztuki jest obraz Jana Matejki Konstytucja 3 maja 1791 roku. To monumentalne dzieło z 1891 r., o wymiarach 247×446 cm znajduje się w zbiorach Zamku Królewskiego w Warszawie. Płótno przedstawia pochód posłów z Zamku Królewskiego ulicą Świętojańską wśród rozentuzjazmowanego tłumu mieszkańców Warszawy. Centralną postacią obrazu jest marszałek Sejmu Wielkiego Stanisław Małachowski, w lewej ręce trzyma symbol swojej władzy laskę marszałkowską, a w prawej w triumfalnym geście unosi tekst Konstytucji 3 Maja. Marszałka niosą posłowie: ziemi krakowskiej Aleksander Linowski i ziemi poznańskiej Ignacy Wyssogota Zakrzewski. Pod prawą ręką marszałka widoczna jest postać trzymająca sztandar z rysów twarzy przypominająca Tadeusza Kościuszkę z bandażem na głowie. Po schodach do kolegiaty św. Jana wchodzi król Stanisław August Poniatowski, na ramionach ma założony płaszcz koronacyjny. Kłaniając się przy drzwiach kościoła wita króla prezydent Warszawy Jan Dekert z córką Marianną. Dekert już wtedy nie żył, ale Matejko namalował go w tej scenie celowo, aby ukazać rolę mieszczaństwa oraz przyjęcie przez Sejm Wielki w kwietniu 1791 r. Prawa o miastach. Pośrodku obrazu przedstawiona jest scena, która w rzeczywistości rozegrała się na Zamku Królewskim. Poseł ziemi kaliskiej Jan Suchorzewski przeciwny konstytucji i reformom próbuje zabić nożem swojego synka, chłopczyk wyrywa się ojcu, a za rękę z nożem łapie Stanisław Kublicki, poseł inflancki, jeden z najaktywniejszych działaczy stronnictwa proreformatorskiego w Sejmie. Z kieszeni Suchorzewskiego wysypała się talia kart – aluzja do sposobu przekupienia go przez rosyjskiego ambasadora Stackelberga i Branickiego. Drugą postacią niesioną na ramionach przez posłów jest Kazimierz Nestor Sapieha marszałek konfederacji litewskiej, drugi marszałek Sejmu Wielkiego. Za Sapiehą Matejko namalował Andrzeja Hieronima Zamoyskiego, autora kodyfikacji prawa Rzeczypospolitej, obejmującego wychowawcę swoich dzieci oraz obrońcę sprawy chłopskiej Stanisława Staszica. Na koniu w mundurze szwoleżera, żołnierza lekkiej kawalerii w Księstwie Warszawskim, namalowany został królewski bratanek książę Józef Poniatowski. Centralnie Matejko umieścił jeszcze dwie ważne dla powstania konstytucji postacie: w stroju kapłana - Hugona Kołłątaja oraz za nim marszałka wielkiego litewskiego, Ignacego Potockiego. Dziedzictwo Konstytucji 3 Maja zobowiązuje nas do pamięci o historycznych dokonaniach oraz pielęgnowania kultury dialogu.
Każde z majowych świąt niesie ze sobą bogatą opowieść historyczną i przekaz o docenianiu wolności i wspólnym świętowaniu. W tych dniach organizowane są w całym kraju różnego rodzaju wydarzenia o charakterze historyczno-kulturalnym. Odbywają się oficjalne uroczystości z udziałem władz państwowych, wojska i społeczeństwa, a także koncerty, wystawy, pikniki, a także pokazy historyczne.
Centralna Biblioteka Statystyczna zachęca do zapoznania się z następującymi opracowaniami tematycznymi:
Insygnia, symbole i herby polskie : kompendium / Alfred Znamierowski. - Warszawa : "Świat Książki", 2003. - 215, [1] s. : il. (gł. kolor.) ; 25 cm. - syg. 220481
Analiza elementów geograficznych i ich symboliki na flagach oraz w herbach państw współczesnego świata / Jerzy Wrona. - Kraków : Wydaw. AE, 2002. - 322 s., [20] s. tabl. kolor. : rys. ; 23 cm. - syg. 138452
Dzieło Sejmu Czteroletniego (1788-1792) : studium historyczno-prawne / Bogusław Leśnodorski. – Wrocław : Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1951. – {2},473 s., 9 tabl. ; 24 cm. - syg.105401
Konstytucya trzeciego maja 1791 jako wyraz polskiej kultury politycznej / Józef Siemieński. – Wyd. 2. – Warszawa : Koło Prawników, 1918. – 24 s. ; 21 cm. – ( Biblioteka Koła Prawników St. U. W.). - syg. 4719
Szkice o ideologach polskiego Oświecenia : Kołłątaj i Staszic / Celina Bobińska. – Wrocław : Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, 1952. – 166 s. ; 21 cm. – (Studia Historyczno-Literackie, t.10). - syg. 36995
Czasopismo „Studia Polonijne”. Ukazuje się od 1976 r. Jest to rocznik naukowy o charakterze interdyscyplinarnym poświęcony szeroko rozumianej problematyce migracyjnej i poruszający kwestie związane z wychodźstwem polskim i Polakami przebywającymi za granicą.