Józef Maksymilian Ossoliński - patron roku 2026
W dwusetną rocznicę śmierci twórcy Ossolineum - człowieka wielkich zasług dla polskiej kultury i nauki.
(z uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej)
Józef Kajetan Piotr Maksymilian Ossoliński (1748-1826) - wielki polski humanista, powieściopisarz, poeta, badacz literatury, historyk, tłumacz, leksykograf, polityk, działacz kulturalny epoki oświecenia, założyciel Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie. W 1762 r. rozpoczął naukę w Collegium Nobilium w Warszawie. Profesorami Ossolińskiego w Collegium byli m. in.: Adam Tadeusz Naruszewicz - poeta i historyk, redaktor Zabaw przyjemnych i pożytecznych; Karol Wyrwicz - geograf, historyk i pedagog; Franciszek Bohomolec - autor wielu komedii, obnażający wady ówczesnej szlachty. W latach 1789-1793 Ossoliński działał aktywnie w komitecie, którego zadaniem było doprowadzenie do zmian w systemie austriackiego zarządzania Galicją. Prowadził studia historyczno-literackie w Bibliotece Królewskiej i wielkiej Bibliotece Załuskich. Po III rozbiorze Polski (1795) do walki o stworzenie ogólnonarodowej biblioteki stanęli m.in. Czartoryscy (Puławy), Tadeusz Czacki (Krzemieniec) i właśnie Józef Maksymilian Ossoliński. Ten ostatni rozpoczął gromadzenie zbiorów bibliotecznych, graficznych, numizmatycznych i malarstwa, które w 1800 r. przeznaczył na projektowaną fundację narodową. Kolekcja zawierała ok. 30 tys. druków: książek i czasopism, ponad 700 rękopisów, 130 map i atlasów, blisko 2 tys. rycin, 350 monet i medali, 20 obrazów oraz zestaw muszli i minerałów. Dla swoich zbiorów Ossoliński nabył na własność lwowski klasztor pokarmelitański. Restaurację budynków we Lwowie i ich adaptację na potrzeby cennych zasobów prowadził m.in. późniejszy generał Józef Bem. 8 maja 1817 r. zatwierdzono statut Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich. Pierwszym opiekunem i bibliotekarzem zbiorów był Samuel Bogumił Linde, który w oparciu o nie stworzył podwaliny swojego „Słownika języka polskiego”. Ossoliński stworzył w powołanym przez siebie Zakładzie ognisko badań nad dziejami i literaturą ojczystą oraz stowarzyszenie uczonych zajmujących się tymi dziedzinami. W 1823 r. zasoby Zakładu Narodowego im. Ossolińskich zostały poszerzone o kolekcję sztuki Henryka Ludwika Lubomirskiego i przy bibliotece powstało Muzeum Książąt Lubomirskich.
Józef Maksymilian Ossoliński był członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie oraz wielu innych placówek naukowych, m.in. Akademii Wiedeńskiej, Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Wileńskiego, Towarzystwa Gospodarczego w Wiedniu, Morawsko-Śląskiego Towarzystwa dla Wspierania Rolnictwa i Krajoznawstwa, Muzeum Czeskiego w Pradze. Publikował na łamach warszawskich pism: „Monitora” oraz „Zabaw Przyjemnych i Pożytecznych”, a później wspierał lwowski „Dziennik Patriotycznych Polaków”. Jego najważniejszym dziełem były „Wiadomości Historyczno-Krytyczne do Dziejów Literatury Polskiey, o Pisarzach Polskich, także Postronnych, którzy w Polszcze albo o Polszcze pisali, oraz o ich Dziełach...” - zbiór biografii ludzi pióra. Był także autorem monografii historyczno-literackich, powiastek filozoficznych, przekładów literatury antycznej. W 1827 r., po śmierci Józefa Ossolińskiego, księgozbiór przewieziono z Wiednia do Lwowa. Założono wtedy również Wydawnictwo Ossolineum, aby publikować opracowania historyczne i literaturoznawcze, które były wynikiem prac badawczo-naukowych nad gromadzonymi zbiorami. Pierwszym dyrektorem Zakładu został Franciszek Siarczyński, były wykładowca Collegium Nobilium. Ossolineum stało się jednym z najważniejszych ośrodków polskiej kultury i nauki.
Biblioteka fundacyjna Józefa Maksymiliana Ossolińskiego / Adam Józef Kosiński. – Wrocław : Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1971. – 206 s. ; 24 cm
sygnatura w CBS: 83633, 83634
Biblioteczne trudy Józefa M. Ossolińskiego / C. Gruszczyński // Roczniki Biblioteki Narodowej. 1963. R.7, nr 1-2, s. 151-175
sygnatura w CBS: w CBS 49284
La Tribune des Peuples : journal quotidien / [rédacteur-gérant Eugene Carpentier. Bulletin du soir, édition phototypique / [l'Académie Polonaise des Sciences et des Lettres ; sous la rédaction de Henryk Jabłoński]. - Wrocław ; Warszawa ; Kraków : l'Institut National Ossoliński Maison d'Édition de l'Académie Polonaise des Sciences et des Lettres. An. 1, nr. 1 (28 mai 1849)-an. 1, nr. 146 (28 oct. 1849), 1963 Paris : [wydawca nieznany], 1849. – Zasób: An.1:nr.1,9,12,16-17,129-135,137-139,141-146
sygnatura w CBS: 50570