Jedyne takie miasto na świecie – Centrum miasta Gdynia wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO
Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO 27 lipca 2026 r. uznał modernistyczne centrum Gdyni za dobro posiadające wyjątkową uniwersalną wartość i jeden z najlepiej zachowanych na świecie przykładów nowoczesnego miasta portowego XX wieku. Na prestiżowej Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO znajdują się najbardziej wartościowe na świecie dobra kultury lub natury, które uznano za cenne z punktu widzenia całej ludzkości. Znalazło się na niej do tej pory 17 miejsc z Polski, w tym m.in. historyczne centra Krakowa, Warszawy i Torunia, kopalnie soli w Wieliczce i Bochni oraz Puszcza Białowieska.
Decyzja o wpisaniu Gdyni na Listę jest szczególnie ważna ze względu na tegoroczne obchody stulecia miasta. 23 września 1922 r. Sejm Rzeczypospolitej uchwalił ustawę, której art. 1 stwierdzał: „Upoważnia się Rząd do poczynienia niezbędnych zarządzeń celem wykonania budowy portu morskiego przy Gdyni na Pomorzu, jako portu użyteczności publicznej”. Otwarcie portu, które nastąpiło 29 kwietnia 1923 r. i jego rozbudowa, spowodowały dynamiczny rozwój Gdyni. 10 lutego 1926 r. Rada Ministrów ogłosiła rozporządzenie, zgodnie z którym gmina wiejska Gdynia otrzymywała z dniem 4 marca 1926 r. status miasta. Miasto portowe powstało w latach 1926-1939 niemal od podstaw i jest symbolem odradzającej się Polski. Ważnym wydarzeniem w historii Gdyni było otwarcie w 1931 r. Dworca Morskiego, który pełnił rolę macierzystej bazy pasażerskiej floty transatlantyckiej „G-A-L” (obsługującej linie nowojorską i południowoamerykańską). Chlubą polskiej floty transatlantyckiej były bliźniacze liniowce MS Piłsudski i MS Batory. Tuz przed wybuchem wojny w 1939 r. wprowadzono statki MS Chrobry i MS Sobieski przeznaczone głównie na linię do Ameryki Południowej. W 1933 r. z Gdyni po raz pierwszy wyeksportowano większą masę towarową. Jej odbiorcami były przede wszystkim kraje Półwyspu Skandynawskiego, a następnie państwa Europy Zachodniej i Południowej. Eksportowano głównie surowce: węgiel, drewno oraz artykuły pochodzenia roślinnego i zwierzęcego. Tak rozpoczęła się transformacja wioski rybackiej w prężnie rozwijające się miasto z jednym z najnowocześniejszych i największych portów morskich na Bałtyku i w Europie.
Gdynia powstała w wyniku urzeczywistnienia planów II Rzeczypospolitej wybudowania nowego miasta nad morzem, co wynikało z ograniczonego dostępu do portu w Gdańsku, który po rozbiorach powrócił do Polski z opóźnieniem dopiero w 1945 r., a w okresie II Rzeczypospolitej był poza granicami Polski i stanowił centralny ośrodek Wolnego Miasta Gdańska.
Gdynia zaprojektowana z myślą o dynamicznym rozwoju strategicznego portu morskiego, stała się symbolem nowoczesności, rozwoju oraz sukcesu państwa polskiego odrodzonego po ponad stu latach zaborów. Układ urbanistyczny i zabudowa Gdyni są świadectwem wysokiej klasy profesjonalizmu planowania przestrzennego, pasji, współpracy i patriotyzmu ludzi odważnych, którzy nie bali się podjąć to wyzwanie: polskich polityków, urzędników, urbanistów, architektów, inżynierów i budowniczych, a także osadników, którzy podjęli wyzwanie i zamieszkali w Gdyni, którzy uwierzyli, że z niewielkiej wsi można stworzyć nowoczesny port i miasto.
Wizja, od której ponad sto lat temu rozpoczęła się historia nowoczesnej Gdyni, zachowała swoją siłę i uniwersalne znaczenie. Wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO to wielki powód do dumy dla Polaków i jednocześnie zobowiązanie do dalszej troski o to wyjątkowe miejsce dla przyszłych pokoleń. Gdynia jest także współcześnie symbolem jak wiele można dokonać dzięki patriotyzmowi, pasji, zaangażowaniu, wizjonerstwu i profesjonalizmowi, dzięki którym powstała wspaniała Gdynia, nowoczesny port na Bałtyku i piękne modernistyczne miasto, zbudowane w ciągu kilkunastu lat w II Rzeczypospolitej.
W zbiorach Centralnej Biblioteki Statystycznej znajdują się publikacje, które przybliżają historie portu i miasta Gdyni, jej mieszkańców i budowniczych. Zapraszamy do lektury.
Dostęp przez stronę internetową:
https://statlibr.stat.gov.pl/F
Budowa portu w Gdyni : referat na I Narodowy Kongres Żeglugi / Władysław Gieysztor. - Warszawa : Księgarnia Techniczna "Przeglądu Technicznego", 1932. - 36 stron, [1] karta tablic złożona : ilustracje. - sygnatura w katalogu CBS: 18255
Gdynia - port. - Grudziądz : Izba Przemysłowo-Handlowa w Grudziądzu, 1929. - 78 s. - sygnatura w katalogu CBS: 94397
Gdynia, port national de la Pologne / Józef Borowik. - IV wydanie. - Paris : Institut Baltique ‘a Toruń, 1934. - 96 s. - sygnatura w katalogu CBS: 19289
Gdynia. Sylwetki ludzi. Oświata i nauka. Literatura i kultura / pod red. Andrzeja Bukowskiego. - Gdańsk : Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1979. - 438 s. - sygnatura w katalogu CBS: 103895
Notatka informacyjna o porcie w Gdyni / Paweł Bomas. - Warszawa : nakł. T-wa Propagandy Budowy Dróg i Budowli Wodnych w Polsce : skład główny "Książnica-Atlas", 1929. - 23 s., [1] k. map. - sygnatura w katalogu CBS: 15569
Notatka informacyjna o porcie w Gdyni / P. Bomas. - Warszawa : Wydaw. Towarzystwa Propagandy Budowy Dróg i Budowli Wodnych w Polsce : skład główny "Książnica-Atlas", 1930. - 23 s., [1] k. map. - sygnatura w katalogu CBS: 87148
Piętnaście lat pracy / Bolesław Polkowski. - Warszawa : [wydawca nieznany], 1935. - 60 s. : il. - sygnatura w katalogu CBS: 215857
dostęp: http://statlibr.stat.gov.pl:80/F/?func=direct&doc_number=000076930&local_base=CBS01
Port Gdynia. - Toruń : Instytut Bałtycki, 1931. - 32 s. - sygnatura w katalogu CBS: 17773
Port Gdynia. - Warszawa : Ministerstwo Przemysłu i Handlu, 1935. - VIII, 137 s. + 2 plany. - sygnatura w katalogu CBS: 21937
Port Gdynia. - Warszawa : Ministerstwo Przemysłu i Handlu ; Gdynia : Instytut Wydawniczy Państwowa Szkoła Morska, 1936. - 57 s. ; 28 kart, 2 tablice, 2 plany. - sygnatura w katalogu CBS: 24950
Rocznik Statystyczny Gdyni 1933/34 / Komisarjat Rządu w Gdyni, redagował Bolesław Polkowski Kierownik Referatu Statystycznego. - Gdynia : Komisarjat Rządu w Gdyni, 1934. - sygnatura w katalogu CBS: 20547
Rocznik Statystyczny Gdyni 1934/35 / Komisarjat Rządu w Gdyni, redagował Bolesław Polkowski Kierownik Referatu Statystycznego. - Gdynia : Komisarjat Rządu w Gdyni, 1936. - sygnatura w katalogu CBS: 20547
Rocznik Statystyczny Gdyni 1935/36 / Komisarjat Rządu w Gdyni, redagował Bolesław Polkowski Kierownik Referatu Statystycznego. - Gdynia : Komisarjat Rządu w Gdyni, 1937. - sygnatura w katalogu CBS: 20547
Rocznik Statystyczny Gdyni 1936/37 / Komisarjat Rządu w Gdyni, redagował Bolesław Polkowski Kierownik Referatu Statystycznego. - Gdynia : Komisarjat Rządu w Gdyni, 1937. - sygnatura w katalogu CBS: 20547
Rocznik Statystyczny Gdyni 1937/38 / Komisarjat Rządu w Gdyni, redagował Bolesław Polkowski Kierownik Referatu Statystycznego. - Gdynia : Komisarjat Rządu w Gdyni, 1938. - sygnatura w katalogu CBS: 20547
The Port of Gdynia. - Toruń : Instytut Bałtycki, 1931. - 32 s. - sygnatura w katalogu CBS: 18485
The Port of Gdynia. - Warszawa : Ministerstwo Przemysłu i Handlu, 1934. - 120 s. + 2 plany. - sygnatura w katalogu CBS: 21938
The Port of Gdynia. - Warszawa : Ministerstwo Przemysłu i Handlu ; Gdynia : Instytut Wydawniczy Państwowa Szkoła Morska, 1936. - 54 s. ; 28 kart, 2 tablice, 3 plany. - sygnatura w katalogu CBS: 24951
Plakat promujący gdyński port, autorstwa Stefana Norblina
Gdynia. Nowy port nad Bałtykiem [...] / Stefan Norblin. Bydgoszcz : Wydawnictwo Ministerstwa Komunikacji ; Zakł. Graf. "Biblioteka Polska”, [1925-1930].
Zdjęcie ze zbiorów Biblioteki Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie:
https://dlibra.umcs.lublin.pl/dlibra/doccontent?id=585
Dostęp [29.07.2026]
