83. rocznica śmierci prof. Jana Piekałkiewicza, wybitnego statystyka i Delegata Rządu RP na Kraj podczas okupacji niemieckiej
Jan Piekałkiewicz był wybitnym statystykiem, ekonomistą, wykładowcą działaczem społecznym i politycznym oraz Delegatem Rządu RPO na Kraj podczas niemieckiej okupacji. Urodził się w 1892 roku w Kursku na terenie Cesarstwa Rosyjskiego.
W 1914 r. ukończył studia wyższe na Wydziale Ekonomicznym Politechniki w Petersburgu. W latach 1915–1918 przebywał w Rosji, gdzie prowadził badania statystyczne, między innymi spis ludności rolniczej w Kraju Fergańskim w Uzbekistanie. Po powrocie do Polski w 1919 r. Jan Piekałkiewicz prowadził ożywioną działalność polityczną i naukową. W 1920 r. rozpoczął pracę w Głównym Urzędzie Statystycznym, organizując pracę wydziałów statystyki finansowej, kredytowej i komunikacyjnej. Uczestniczył także w organizowaniu i opracowywaniu pierwszego spisu powszechnego ludności RP w 1921 r. W latach 1923–1933 pełnił funkcję naczelnika Wydziału Statystyki Finansów i Samorządu GUS. W latach 1923–1924 wykładał statystykę na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. W 1924 r. Jan Piekałkiewicz uzyskał stopień doktora na Uniwersytecie Poznańskim, a w latach 1925–1939 był profesorem statystyki w Szkole Nauk Politycznych w Warszawie. Był też doradcą - ekspertem przy organizacji Biura Ekonomicznego Banku Polskiego oraz Biura Ekonomiczno-Statystycznego Państwowego Banku Rolnego i Banku Gospodarstwa Krajowego. Pełnił także funkcję członka Komisji Statystycznej Ligi Narodów ds. Zunifikowania Statystyki Transportu, Międzynarodowego Instytutu Statystycznego, Towarzystwa Ekonometrycznego Stanów Zjednoczonych Ameryki i Meksykańskiego Towarzystwa Geograficzno-Statystycznego. Pracował też w Radzie Towarzystwa Ekonomistów i Statystyków Polskich. Jan Piekałkiewicz był autorem, współautorem lub redaktorem ponad 60 opracowań naukowych. Publikował w licznych czasopismach, m. in.: Ekonomiście, Kwartalniku Statystycznym, Rolniku Ekonomiście, Ruchu Prawniczym i Ekonomicznym oraz Społem. Wchodził także w skład komitetów redakcyjnych Statystyki Pracy, Rocznika Statystyki Miast Polskich, Handlu Zagranicznego Rzeczypospolitej Polskiej oraz wydawnictwa Rzeczpospolita Polska. Atlas Statystyczny (1930).
Był także aktywnym działaczem politycznym, zwolennikiem zjednoczenia ruchu ludowego. W 1926 r. wstąpił do Polskiego Stronnictwa Ludowego „Piast” a od 1931 r. należał do Stronnictwa Ludowego, powstałego z połączenia PSL „Piast”, PSL „Wyzwolenie” i Stronnictwa Chłopskiego. W 1938 r. został członkiem Rady Naczelnej Stronnictwa Ludowego, należał też do Zarządu Wojewódzkiego SL w Warszawie.
Był wieloletnim członkiem Koła Przyjaciół Związku Młodzieży Wiejskiej, w latach 1936-39 pełnił funkcję sekretarza Zarządu Spółdzielni Wydawniczej „Prasa Ludowa”.
W czasie okupacji niemieckiej zasiadał we władzach naczelnych konspiracyjnego Stronnictwa Ludowego. M.in. w 1940 r. został przewodniczącym Komisji Gospodarczej w Głównej Komisji Programowej Stronnictwa Ludowego „Roch”. W latach 1942–1943 sprawował funkcję Delegata Rządu na Kraj – była to najwyższa funkcja cywilna Polskiego Państwa Podziemnego na terenie okupowanej przez Niemców Polski. Za jego zgodą w grudniu 1942 r. powstała Rada Pomocy Żydom przy Delegaturze Rządu, rozszerzona też została akcja gromadzenia dokumentacji zbrodni niemieckich oraz opieka nad więźniami politycznymi w więzieniach i obozach koncentracyjnych.
9 lutego 1943 r. na przystanku tramwajowym w Warszawie, przy skrzyżowaniu Marszałkowskiej z Litewską, dwóch funkcjonariuszy Gestapo aresztowało Jana Piekałkiewicza. Okoliczności aresztowania do dziś nie zostały w pełni wyjaśnione. Jan Piekałkiewicz mimo bestialskich tortur nie zdradził Niemcom żadnych istotnych informacji dotyczących funkcjonowania pionu cywilnego Polskiego Państwa Podziemnego. Więziony był na Pawiaku a przesłuchiwany na Gestapo w Alei Szucha. W ostatnich dniach życia Jan Piekałkiewicz ogłosił głodówkę w proteście przeciwko nieludzkiemu traktowaniu. Dopiero wówczas dotarł do jego celi współpracujący z AK lekarz więzienny. Zmarł 19 czerwca 1943 r. Zwłoki Jana Piekałkiewicza pochowano w zbiorowej mogile na Cmentarzu Bródnowskim. Uroczysty pogrzeb, który zamienił się w manifestację represjonowanych przez komunistów środowisk ludowych, odbył się 25 lipca 1946 r. na cmentarzu Stare Powązki, gdzie Jan Piekałkiewicz spoczął obok żony (kwatera XXV, rząd I).
29 listopada 1995 r. został odznaczony Orderem Orła Białego, jak napisano w Postanowieniu Prezydenta RP "w uznaniu wielkich historycznych zasług dla niepodległości i chwały Rzeczypospolitej Polskiej".
