50. rocznica powstania Komitetu Obrony Robotników
Ogłoszenie przez rząd PRL w czerwcu 1976 r. podwyżek artykułów żywnościowych wywołało silne społeczne niezadowolenie. W całym kraju wybuchły strajki, m. in. w Radomiu, Ursusie i Płocku. Brutalna pacyfikacja demonstracji, aresztowania, pokazowe procesy sądowe, zwolnienia z pracy, „wilcze bilety” (nieoficjalny zakaz podejmowania pracy) spowodowało mobilizację środowisk opozycyjnych oraz, po raz pierwszy wspólnych, działań środowisk robotniczych i inteligenckich. Pisano listy protestacyjne w obronie represjonowanych, organizowano zbiórki pieniędzy, m.in. dla osób pozbawionych pracy i członków ich rodzin oraz pomoc prawną i lekarską. Dużą rolę w świadczeniu pomocy odegrały: tzw. Gromada Włóczęgów, działająca przy 1 Warszawskiej Drużynie Harcerskiej im. Romualda Traugutta „Czarna Jedynka”, działacze Klubu Inteligencji Katolickiej w Warszawie, a także lekarze, prawnicy, duchowni. Decyzję o powstaniu Komitetu Obrony Robotników podjęto na zebraniu przyszłych członków organizacji 22 września. Zgromadzeni wystosowali „Apel do społeczeństwa i władz PRL”, pod którym podpisali się: Jerzy Andrzejewski, Stanisław Barańczak, Ludwik Cohn, Jacek Kuroń, Edward Lipiński, Jan Józef Lipski, Antoni Macierewicz, Piotr Naimski, Antoni Pajdak, Józef Rybicki, Aniela Steinsbergowa, Adam Szczypiorski, ksiądz Jan Zieja i Wojciech Ziembiński. Apel KOR-u został przesłany do Marszałka Sejmu 23 września. Celem KOR-u było inicjowanie pomocy prawnej, finansowej i lekarskiej oraz informowanie o prześladowaniach. Komitet domagał się amnestii dla skazanych i aresztowanych oraz przywrócenia osób represjonowanych do pracy, a także ujawnienia rozmiarów zastosowanych represji i ukarania osób winnych łamania prawa. KOR jako pierwsza opozycyjna organizacja w PRL przyjął zasadę działania jawnego. Utajnione były tylko poligrafia i kolportaż.
Wokół KOR-u powstało wiele inicjatyw obywatelskich: prasa drugiego obiegu ("Biuletyn Informacyjny", "Robotnik", "Krytyka", "Głos", "Zapis"), wydawnictwa (Niezależna Oficyna Wydawnicza NOWA, której założycielem był Mirosław Chojecki), Latający Uniwersytet, Studenckie Komitety Solidarności, Wolne Związki Zawodowe, niezależny ruch chłopski, Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela. W dniu 10 maja 1977 r. powołano Biuro Interwencyjne, kierowane przez Zofię i Zbigniewa Romaszewskich, które powiadamiało opinię publiczną o naruszaniu praw człowieka i obywatela przez komunistyczne władze w Polsce i organizowało pomoc dla poszkodowanych. Różnorodność działań wymuszała na władzach choćby częściową realizację zgłaszanych przez opozycję postulatów. Działacze i współpracownicy KOR-u byli monitorowani przez służby bezpieczeństwa. Próbowano ograniczyć działalność poszczególnych osób przez prewencyjne zatrzymywanie ich na 8 godzin, kary grzywny, czy rewizje. Podjęto również działania operacyjne, posiłkując się podsłuchami i tajnymi współpracownikami. W ten sposób służba bezpieczeństwa starała się skonfliktować członków Komitetu oraz skłócać ich z innymi środowiskami opozycji. 29 września 1977 r. KOR przekształcił się w Komitet Samoobrony Społecznej KOR, rozszerzając swoją działalność o walkę z łamaniem praw człowieka i obywatela na szeroką skalę. Komitet działał do I Walnego Zjazdu Solidarności w Hali Oliwii w Gdańsku, gdzie został rozwiązany 23 września 1981 r.
Komitet Obrony Robotników wyznaczał drogę do obalenia systemu komunistycznego w Polsce. Obchody 50. rocznicy powstania komitetu to hołd dla Polek i Polaków zaangażowanych wówczas w działalność antykomunistyczną i wolnościową. Centralne obchody odbędą się na Zamku Królewskim w Warszawie. Organizowane są także debaty i spotkania historyczne, m. in. w Instytucie Pamięci Narodowej. Więcej informacji na stronie internetowej: https://ipn.gov.pl/pl/aktualnosci/247194,50-rocznica-powstania-Komitetu-Obrony-Robotnikow.html
Grafika:
Plakat 50 lat 1976-2026 Komitetu Obrony Robotników
Źródło: strona internetowa Instytut Pamięci Narodowej. Dostęp [2026-09-22]
https://ipn.gov.pl/pl/dla-mediow/zapowiedzi-prasowe/247671,Uroczyste-spotkanie-i-dyskusja-pt-Komitet-Obrony-Robotnikow-razem-przeciwko-syst.html
