23 kwietnia Światowy Dzień Książki i Praw Autorskich
„Czytanie rozwija rozum młodzieży, odmładza charakter starca, uszlachetnia w chwilach pomyślności, daje pomoc i pocieszenie w przeciwnościach”.
Marek Tulliusz Cyceron
Światowy Dzień Książki i Praw Autorskich ustanowiony został w 1995 r. przez Organizację Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury (UNESCO). Święto książki wywodzi się z Katalonii, a po raz pierwszy zorganizowano je w 1926 r. Z pomysłem jego utworzenia wystąpił Vicente Clavel Andrés, wydawca z Walencji. 23 kwietnia jest tam hucznie obchodzonym świętem narodowym, jako dzień patrona miasta – Świętego Jerzego. Zgodnie z długą tradycją w ten dzień kobiety obdarowywano czerwonymi różami, mającymi symbolizować krew smoka pokonanego przez Św. Jerzego. Z czasem kobiety zaczęły odwzajemniać się mężczyznom podarunkami w postaci książek. Od 1930 r. Dzień Książki jest w Hiszpanii uznawany za oficjalne święto. 23 kwietnia to również symboliczna data dla literatury światowej. W tym dniu, w roku 1616 zmarli Miguel de Cervantes, William Shakespeare i Inca Garcilaso de la Vega. Od 2001 r. UNESCO przyznaje tytuł Światowej Stolicy Książki. Jest to wyróżnienie dla miasta, które ma najlepszy program upowszechniający czytelnictwo i promocję książki. Wśród uhonorowanych miast znalazły się: Madryt, Aleksandria, Delhi, Antwerpia, Montreal, Turyn, Bogota, Amsterdam, Bejrut, Lublana, Buenos Aires, Erywań, Bangkok, Port Harcourt, Incheon, Wrocław, Konakry, Ateny, Szardż, Kuala Lumpur, Tbilisi, Guadalajare, Akra, Strasburg. W Polsce celebrujemy to święto od 2008 r. z inicjatywy Polskiej Izby Książki. W tym dniu odbywa się wiele wydarzeń związanych z czytaniem, spotkań z pisarzami, akcji promocyjnych dla czytelników oraz dyskusji na tematy związane z książką jako źródłem wartości i wiedzy, skarbnicą dziedzictwa niematerialnego oraz narzędzia dialogu. 23 kwietnia to nie tylko święto książek i czytelnictwa, ale także Dzień Praw Autorskich. Prawo autorskie (copyright) to zespół norm prawnych przysługujących autorowi utworu do decydowania o jego wykorzystywaniu oraz czerpaniu korzyści finansowych. Pierwsza międzynarodowa konwencja, której przedmiotem była ochrona praw autorskich dzieł literackich i artystycznych, pochodzi z 1886 r. i została zawarta w Bernie (Konwencja Berneńska). Była to pierwsza umowa w sprawie respektowania praw autorskich pomiędzy suwerennymi krajami. Powstała z inspiracji Wiktora Hugo. Przed jej podpisaniem utwory i dzieła literackie powstałe w jednym kraju, mimo że były chronione w nim prawem autorskim, nie były chronione żadnymi prawami w innych krajach. W 1952 r. opracowana została przez UNESCO Powszechna Konwencja o Prawie Autorskim (Universal Copyright Convention). W 1976 r. przystąpiła do niej Polska. W 1996 r. opracowano Traktat Światowej Organizacji Własności Intelektualnej. Jest to porozumienie dodatkowe do Konwencji Berneńskiej, skupiające się na ochronie praw autorskich w kontekście cyfrowym i internetowym.
Ciekawostki:
- Najstarsza zachowana książka – Kodeks Synajski z IV wieku n.e. to najstarszych rękopis, tłumaczenie ksiąg Biblii z języka hebrajskiego.
- Najdroższa książka świata – Leicester Codex, rękopis Leonarda da Vinci napisany pismem lustrzanym.
- Najpopularniejsza książka – Biblia jest najczęściej drukowaną i sprzedawaną książką w historii.
- Książka najczęściej tłumaczona – Mały Książę Antoine’a de Saint-Exupéry’ego przetłumaczono na ponad 300 języków.
- Pierwsza powieść świata – Opowieść o Genjim, napisana przez japońską damę dworu Murasaki Shikibu w XI w. Przedstawia życie i romanse fikcyjnego księcia Genji w kontekście japońskiego dworu okresu Heian. Powieść słynie z bogactwa szczegółów dotyczących kultury i obyczajów tamtej epoki.
- Największa biblioteka świata – Biblioteka Kongresu w Waszyngtonie, ma ponad 170 milionów pozycji. Została założona w 1800 r. i mieści się w kilku budynkach, połączonych podziemnymi korytarzami.
- Najdłuższa książka świata – francuska powieść Artamène ou le Grand Cyrus. Opublikowana w latach 1649-1653 (13 095 stron w oryginalnym wydaniu i około 2 100 000 słów)
- Pierwsza książka napisana na maszynie do pisania – Przygody Tomka Sawyera Marka Twaina.
- Kolorowy druk pochodzi z Chin. Wynaleziono go w 1107 r. Wydrukowano wówczas trójkolorowe papierowe banknoty, żeby je zabezpieczyć przed fałszowaniem.
- Strony w książkach zaczęto numerować w XVI w., a przecinki pojawiły się na przełomie XV i XVI w.
- Po raz pierwszy seria książek kieszonkowych pojawiła się w Anglii w 1935 r. Wypuściło ją wydawnictwo „Penguin”.
- Książkę napisaną alfabetem Braille’a wydrukowano po raz pierwszy w 1837 r. w Instytucie dla Niewidomych w Paryżu.
- Maszynę do pisania wynalazł Christopher Latham Sholes. Jej pierwszy użyteczny model powstał w 1867 r. Stało się to przypadkiem, kiedy próbowano stworzyć urządzenie do numerowania stron książek. Pierwsza maszyna do pisania miała napęd pedałowy, zainspirowany ówczesną maszyną do szycia.
- Za pierwszy projekt e-czytnika uznaje się pomysł z 1935 r. Jego autor to Bob Brown. Urządzenie nazwał „The Readies”. Sprzęt nie przypominał współczesnych urządzeń do czytania. Wyglądał raczej jak filmowy rzutnik.
- Pierwszym e-bookiem prawdopodobnie był powstały pod koniec lat 40. – Index Thomasticus. Nie było to dzieło fabularne, a elektroniczny index zawierający notatki z prac Tomasza z Akwinu. Tego nietypowego e-booka stworzył włoski jezuita Roberto Busa.
- Pierwszą powieścią dostępną w formie e-booka była „Alicja w Krainie Czarów” Lewisa Carrolla – czytelnicy mogli ją pobrać dopiero w 1991 r.
- E-booki zaczęto sprzedawać masowo od 2002 r.