2026 Rok Polskiego Radia
Pierwsza próbna audycja radiowa została nadana z rozgłośni Polskiego Towarzystwa Radiotechnicznego w Warszawie 1 lutego 1925 r. ze studia w Warszawie przy ul. Narbutta 25. Oficjalnie Polskie Radio powstało 18 sierpnia 1925 r. Założycielami stacji byli Zygmunt Chamiec i Tadeusz Sułowski. Polskie Radio rozpoczęło regularną emisję 18 kwietnia 1926 r. o godz. 17.45, słowami: Halo, halo Polskie Radio Warszawa, fale 480, wypowiedzianymi przez jego pierwszą spikerkę Janinę Sztompkównę. Pierwszą audycję poświęcono muzyce Fryderyka Chopina. W 1927 r. Polskie Radio, jako pierwsze na świecie rozpoczęło międzynarodową wymianę programów. W maju 1931 r. powstała stacja nadawcza w Raszynie o mocy 120 kW – wówczas najsilniejsza w Europie, która pokrywała swoim zasięgiem około 90% powierzchni ówczesnej Polski. W początkowym okresie działalności program radiowy był nadawany na żywo i jedynie przez kilka godzin wieczornych. W drugiej połowie lat 30. XX w. był emitowany już od 6.15 rano do północy. Większość czasu antenowego zajmowała muzyka. W okresie międzywojennym nastąpiła intensywna radiofonizacja kraju. Przełomowy był rok 1935, kiedy wprowadzono wiele technicznych nowości, wśród nich zapis dźwięku na stalowej taśmie. Pojawiła się też możliwość przeprowadzania transmisji z koncertów czy zawodów sportowych z różnych miejsc na świecie. Stopniowo zaczęły powstawać również ośrodki regionalne. Pierwsza rozgłośnia regionalna Polskiego Radia wystartowała w Krakowie 15 lutego 1927 r. Słuchacze mogli usłyszeć m.in. bicie dzwonu Zygmunta i melodię hejnału mariackiego. Kraków był też miejscem eksperymentów z nowymi formami radiowymi. Następnie powstały rozgłośnie w Poznaniu, Katowicach, Wilnie i Lwowie. Ta ostatnia zyskała ogromną popularność dzięki satyrycznej audycji „Wesoła Lwowska Fala”, prowadzonej przez legendarny duet lwowskich baciarów – Szczepcia i Tońcia.
„A więc wojna. Z dniem dzisiejszym wszelkie sprawy i zagadnienia schodzą na plan dalszy” – usłyszeli słuchacze Polskiego Radia o świcie 1 września 1939 r. Dzień wcześniej grupa Niemców wtargnęła do radiostacji w Gliwicach i – chcąc dać propagandowy pretekst do działań Hitlera – próbowała nadać komunikat w języku polskim. W ciągu pierwszych kilkudziesięciu godzin od momentu rozpoczęcia agresji zamilkły dwie stacje w Katowicach, 3 września Poznań, Toruń, Łódź i Kraków, a 7 września wysadzony został Raszyn. Po zarządzeniu ewakuacji zespół ochotników pod wodzą Edmunda Rudnickiego przygotowywał program Warszawy II, który emitowany był niemal do końca września. Była to najdłużej działająca polska stacja – wcześniej, 16 września, w wyniku nalotów zamilkły też Baranowicze, Lwów i Wilno. W Generalnym Gubernatorstwie Polakom skonfiskowano odbiorniki radiowe, aby w ten sposób uniemożliwić antyniemieckim rozgłośniom radiowym oddziaływanie na ludność polską. W czasie wojny posiadanie odbiornika radiowego i słuchanie audycji radiowych groziło śmiercią lub obozem koncentracyjnym.
Powojenna historia Polskiego Radia rozpoczęła się 11 sierpnia 1944 r. od działalności tymczasowej rozgłośni nazywanej „Pszczółką”, nadającej z bocznicy kolejowej w Lublinie. W lutym 1945 r. Polskie Radio rozpoczęło nadawanie z kamienicy przy ul. Targowej 63 w Warszawie.
W erze telewizji, radio przez wielu uznane zostało jako medium drugorzędne, zachowało jednak swoje znaczenie, choć na pierwszy plan zaczęły się wysuwać inne, bardziej nowoczesne media: kasety, hi-fi, video, telewizja satelitarna i kablowa, gry komputerowe, płyty CD, technologia cyfrowa. Dziś Polskie Radio dla wielu słuchaczy jest ważnym nadawcą treści publicystycznych, historycznych, sportowych czy kulturalnych. Archiwa Polskiego Radia zawierają niezapomniane audycje, porywające relacje z najważniejszych wydarzeń, charakterystyczne głosy wybitnych dziennikarzy i radiowych artystów, a także kompozytorów, muzyków i pisarzy. Jubileusz obchodzi także radiowy teatr. Pierwszym słuchowiskiem była „Warszawianka” Stanisława Wyspiańskiego w reżyserii Mikołaja Kaszyna. Jego emisja odbyła się 29 listopada 1925 r. Z radiowym teatrem przez lata współpracowali wybitni twórcy, tacy jak: Melchior Wańkowicz, Maria Kuncewiczowa czy Jerzy Szaniawski. Dziś „Radiowy Teatr Wyobraźni” przygotowuje około 160 premier rocznie. Do kultowych audycji PR można zaliczyć m.in. sygnał hejnału z wieży mariackiej, Teatr Polskiego Radia, "Wesołą Lwowską Falę", "Podwieczorek przy Mikrofonie", słuchowiska "Matysiakowie" i "W Jezioranach", "Sygnały Dnia", "Lato z Radiem", "Radiokuriera", "Listę Przebojów Programu III", "60 Minut na Godzinę", "Rewię Piosenek", "Kronikę Sportową" czy sportowe "Studio S-13". Cenne są również zbiory Nutoteki zawierającą bardzo ważne dla polskiej kultury rękopisy wybitnych kompozytorów.
Dzień Radia – polskie święto obchodzone jest corocznie 11 kwietnia w celu podkreślenia roli radia w codziennym życiu społeczeństwa. W zbiorach Centralnej Biblioteki Statystycznej dostępne są między innymi następujące publikacje poświęcone radiu:
Informacja w radiu / Zbigniew Lipiński ; Ośrodek Badania Opinii Publicznej i Studiów Programowych. - Warszawa : Wydawnictwa Radia i Telewizji, 1971. - 49, [1] s. ; 24 cm. - (Ośrodek Badania Opinii Publicznej i Studiów Programowych ; 109)
Syg. 188417
Radio w Polsce w latach 1935-1938 / [redakcja Franciszek Pawliszak ; opracowanie graficzne Zygmunt Kosmowski]. - Warszawa : Polskie Radio, 1938. – 151 s. : fotografie, ilustracje ; 27 cm.
Syg.27 168
Statystyka życia umysłowego i kulturalnego / [kom. red. Głównego Urzędu Statystycznego Edward Szturm de Sztrem]. - Warszawa : nakł. Głównego Urzędu Statystycznego, 1934. - VI, [2], 22 s. ; 28 cm. - (Statystyka Polski C. Serja C / Główny Urząd Statystyczny ; z. 3)
Syg. 18694
Wrzesień 1939 w warszawskiej rozgłośni Polskiego Radia / Maciej Józef Kwiatkowski. - Wydanie pierwsze. - Warszawa : Państwowy Instytut Wydawniczy, 1984. - 54, [2] s. , [32] s. tablic : ilustracje ; 25 cm. - (Biblioteka Syrenki)
Syg. 219669
Źródło:
Radiofonizacja w II Rzeczypospolitej w procesie modernizacji odrodzonego państwa (1925-1939) / Elżbieta Kaszuba (Uniwersytet Wrocławski).