200. rocznica śmierci Stanisława Staszica Patrona 2026 roku
Szczęśliwy ten naród, który w przełomowych epokach swego życia ma wśród siebie umysły silne i jasne, które są nie tylko sterem dla swego pokolenia, lecz i pochodnią dla następnych.
Fryderyk Florian Skarbek (1792–1866)
Stanisław Wawrzyniec Staszic to polski działacz oświeceniowy, pionier spółdzielczości, pisarz polityczny i publicysta, filozof i tłumacz, wolnomularz, przyrodnik: geograf i geolog, a także jeden z pionierów polskiej myśli statystycznej. Żył w latach 1755-1826. Uczęszczał do Kolegium Jezuitów w Poznaniu. Po ukończeniu szkół uzyskał święcenia i w 1779 r. został duchownym. W latach 1779–1781 studiował nauki fizyczne i przyrodnicze w paryskim Collège de France i na uczelniach w Lipsku i Getyndze. Po powrocie do Polski w 1781 r. został wychowawcą synów byłego kanclerza Andrzeja Zamoyskiego. Rok później otrzymał doktorat obojga praw Akademii Zamojskiej i tamtejszą katedrę języka francuskiego. Odbywał liczne podróże w kraju i za granicą. W latach 1788–1791 był proboszczem w Turobinie i rektorem w Czernięcinie. W pierwszych latach Sejmu Czteroletniego przebywał w Warszawie. Kontakty z postępowymi działaczami ukształtowały jego poglądy polityczne, wyłożone w Przestrogach dla Polski. Od 10 lutego 1792 r., po śmierci A. Zamoyskiego, stał się doradcą finansowym wdowy. W latach 1798-1799 podróżował w celach naukowych po Polsce, prowadząc badania geologiczne i geograficzne. W 1801 r. kupił domy dla siedziby Towarzystwa Przyjaciół Nauk. 21 sierpnia 1805 r. jako pierwszy wszedł na Krywań i Łomnicę. Pełnił funkcje państwowe i społeczne. Był członkiem Izby Edukacyjnej Księstwa Warszawskiego, a od 1809 r. ministrem stanu Księstwa Warszawskiego. W latach 1818–1824 pełnił urząd zastępcy ministra oświaty Królestwa Polskiego, a od 1824 r. - ministra stanu Królestwa Polskiego. Staszic był jednym z czołowych reformatorów i uczonych polskiego oświecenia. Działał też na rzecz poprawy położenia chłopów. W 1812 r., w folwarku Jarosławie założył Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie, stając się tym samym prekursorem spółdzielczości w Polsce. Należał do grona współorganizatorów szkoły uniwersyteckiej w Warszawie oraz Szkoły Akademiczno-Górniczej w Kielcach. Odegrał ważną rolę w rozwoju przemysłu. W latach 1816–1824 pełnił funkcję dyrektora generalnego Wydziału Przemysłu i Kunsztów Królestwa Kongresowego. Przygotował wówczas plan rozbudowy Staropolskiego Okręgu Przemysłowego. Wznowił eksploatację węgla kamiennego ze złoża Reden na terenie obecnej Dąbrowy Górniczej. Z inicjatywy Staszica powstało wiele obiektów przemysłowych, m.in. pierwsze w Królestwie Polskim huty cynku (1816–1822) oraz ośrodki hutnictwa żelaza. Stanisław Staszic był również ważną postacią w rozwoju statystyki w Polsce. W 1807 r. opublikował dzieło O statystyce Polski, w którym przedstawił swoją koncepcję statystyki jako nauki pomocnej w poznawaniu i zarządzaniu państwem. Przyczynił się do rozwoju zainteresowania statystyką w Polsce i do uznania jej za istotna dziedzinę wiedzy. Był jednym z pionierów myśli statystycznej w kraju. W Pile w 1951 r. powstało Muzeum Stanisława Staszica. Liczne prace naukowe oraz publikacje książkowe o Stanisławie Staszicu dostępne są w zbiorach Centralnej Biblioteki Statystycznej.
Źródło grafiki:
Antoine Maurin (1793-1860) ; Litografia Joseph Lemercier, Paryż ; przed 1860. Grafika z cyklu Wizerunki ludzi sławnych w Polsce, wydał Franciszek Dazziaro, Warszawa
https://muzeumstaszica.pl/portrety-staszica,88
Dostęp [2025-01-15]
