12 marca Dzień Matematyki ; 14 marca Międzynarodowy Dzień Matematyki i Dzień Liczby Pi
Słowo matematyka pochodzi z języka greckiego i oznacza wiedzę, naukę, uczenie się. Matematyka zaliczana jest do grupy nauk ścisłych. Bada zależności i wzory występujące w liczbach czy przestrzeniach. Zajmuje się, między innymi: dowodzeniem twierdzeń, rozwiązywaniem równań i nierówności, projektowaniem algorytmów, analizą danych. Początki matematyki sięgają odległej przeszłości. W starożytności Egipcjanie i Babilończycy opracowali podstawy arytmetyki, geometrii i algebry, dla Greków matematyka stała się dziedziną filozoficzną. Pitagoras opracował twierdzenie nazwane jego imieniem, Euklides stworzył fundamenty geometrii, a Archimedes badał własności liczb i brył. W Indiach pojawiła się koncepcja zera, a Arabowie przyczynili się do rozwoju algebry i trygonometrii. W czasach nowożytnych matematyka stała się narzędziem rewolucji naukowej. Kartezjusz połączył algebrę z geometrią, Isaac Newton i Gottfried Wilhelm Leibniz niezależnie od siebie stworzyli rachunek różniczkowy i całkowy, Carl Friedrich Gauss i Leonhard Euler położyli podwaliny pod współczesną analizę matematyczną, a Bernhard Riemann miał ogromny wkład w rozwój teorii liczb, geometrii różniczkowej oraz topologii. Wśród największych matematyków na pewno należy wymienić Kurta Gödla, austriackiego naukowca specjalizującego się w logice matematycznej i teorii mnogości oraz teorii względności i filozofii matematyki. Wśród wybitnych matematyków było wielu polskich naukowców: Stefan Banach – twórca analizy funkcjonalnej, jeden z liderów lwowskiej szkoły matematycznej, Hugo Steinhaus – współtwórca polskiej szkoły matematycznej, jego odkrycia miały wpływ na wiele dziedzin matematyki, Marian Rejewski – matematyk i kryptolog, który odegrał kluczową rolę w rozszyfrowaniu Enigmy podczas II wojny światowej, Stanisław Ulam – twórca metod numerycznych, na przykład metody Monte Carlo, współtwórca amerykańskiej bomby termojądrowej czy Wacław Sierpiński – jeden z czołowych przedstawicieli warszawskiej szkoły matematycznej, badacz nieskończoności, analityk pewnika wyboru i hipotezy continuum.
Liczba Pi jest stałą matematyczną wyrażającą stosunek obwodu koła do długości jego średnicy. Fascynuje ludzkość już od czasów starożytności, a jako pierwszy jej właściwości i znaczenie w matematyce badał w III w. p.n.e. Archimedes, dlatego też bywa nazywana stałą Archimedesa. Swoje trzecie imię – ludolfina – zawdzięcza niemieckiemu matematykowi Ludolphowi van Ceulenowi, który w XVII w. podał jej rozwinięcie z dokładnością do 35 miejsc po przecinku. Od XVIII w. znana jest jako π – od pierwszej litery greckiego słowa oznaczającego obwód. Jest jedyną liczbą, która ma swoje święto. Inspiruje naukowców i artystów. Polska noblistka Wisława Szymborska poświęciła jej jeden ze swoich wierszy. Pierwszy raz świętowano na cześć liczby Pi w 1988 r. z inicjatywy Larry’ego Shawa w muzeum nauki Exploratorium w San Francisco. Dzień liczby Pi jest jednocześnie rocznicą urodzin Wacława Sierpińskiego, jednego z czołowych twórców polskiej szkoły matematycznej i geniusza Alberta Einsteina, twórcy ogólnej teorii względności.
Matematyka otacza nas wszędzie i mamy z nią do czynienia w niemal każdym aspekcie naszego życia. Planowanie budżetów, zakupy, mierzenie czasu, analiza danych – wszystko to wymaga umiejętności matematycznych. Nauka ta kształtuje logiczne myślenie, uczy dostrzegania zależności, analizowania problemów i wyciągania wniosków. Wymaga precyzji, uwagi i wytrwałości, co przekłada się na zdolność długotrwałego skupienia i systematycznego działania. Celem marcowych świąt związanych z królową nauk – matematyką, jest jej popularyzacja i pokazanie ogromnego znaczenia w naszym życiu. Obchody mogą przyczynić się do kształtowania społecznej świadomości i pokazania możliwości matematyki w rozwiązywaniu wciąż nowych wyzwań w dziedzinach takich jak sztuczna inteligencja, zmiany klimatyczne, energetyka oraz zrównoważony rozwój. Obchody Dnia Matematyki w dniu 12 marca zapoczątkowane zostały przez organizację World Education Games w 2007 r. Odbywają się głównie w szkołach i przedszkolach, gdzie organizowane są różnego rodzaju aktywności, między innymi konkursy, gry i zabawy matematyczne. W Polsce pierwsze obchody odbyły się 12 marca 2014 r. z inicjatywy Stowarzyszenia Doskonalenia i Rozwoju 4improve i wzięło w nich udział ponad 100 szkół z całej Polski. Data 14 marca uznana za Międzynarodowy Dzień Matematyki i Dzień Liczby Pi została ustanowiona przez UNESCO w 2019 r. Ten szczególny dzień jest okazją do czerpania radości z matematyki poprzez udział w różnego rodzaju wydarzeniach organizowanych w tym dniu na całym świecie.
Polecamy dostępne w zbiorach Centralnej Bibliotece Statystycznej publikacje poświęcone matematyce oraz edukacji matematycznej, rozwijające kompetencje, a także uzdolnienia matematyczne.