100. rocznica śmierci Władysława Stanisława Reymonta Patrona Roku 2025
100. rocznica śmierci Władysława Stanisława Reymonta Patrona Roku 2025
Władysław Reymont należy do grona najwybitniejszych polskich pisarzy. Właściwie, nazywał się Stanisław Władysław Rejment. Kolejność imion i pisownię nazwiska zmienił sam. Wielokrotnie zmieniał też zawody i miejsca pobytu. Ukończył Warszawską Szkołę Niedzielno-Rzemieślniczą. W latach 1880–1884 uczył się zawodu krawieckiego w Warszawie, po czym został czeladnikiem. W okresie 1884–1888 był aktorem w wędrownych grupach teatralnych, próbował odbyć nowicjat w klasztorze na Jasnej Górze. Następnie w latach 1888–1893 znalazł zatrudnienie jako funkcjonariusz Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, pracując m.in. w Rogowie i Lipcach. Pod koniec 1894 r. powrócił do Warszawy. Dużo podróżował po Polsce i Europie. W Paryżu zawarł cenne znajomości literackie, m.in. ze Stanisławem Przybyszewskim, Stefanem Żeromskim czy Zenonem Przesmyckim. Niezależność finansową zdobył w 1900 r. dzięki odszkodowaniu za uszczerbek na zdrowiu, spowodowany wypadkiem. W 1920 r. nabył majątek w Kołaczkowie pod Wrześnią. Był prezesem Związku Pisarzy i Dziennikarzy, potem prezesem Warszawskiej Kasy Przezorności i Pomocy dla Literatów i Dziennikarzy. Uczestniczył także w zakładaniu pierwszej spółdzielni kinematograficznej. Po I wojnie światowej (w latach 1919-20) wyjeżdżał do Stanów Zjednoczonych, gdzie w środowisku polonijnym szukał pomocy gospodarczej dla odbudowy zrujnowanego kraju. Zmarł w 1925 r. Pochowany został na Cmentarzu Powązkowskim, a jego serce – w Kościele Św. Krzyża w Warszawie.
Publiczny debiut literacki Reymonta nastąpił w 1982 r., kiedy to w warszawskim Głosie opublikowano jego nowelę Śmierć. Kilka następnych nowel wydrukowała krakowska Myśl. To dodało mu odwagi, żeby w całości zająć się wyłącznie pisaniem. Napisał i opublikował kilkanaście nowel, które później zostały zebrane w tomach Spotkanie, Sprawiedliwie, W jesienną noc oraz Krosnowa i świat. Przełomem w jego karierze literackiej stał się reportaż Pielgrzymka na Jasną Górę. W czasie następnych lat Reymont napisał 4 duże powieści, które na stałe weszły do historii literatury. Swoje dzieła pisał w odcinkach i publikował w prasie. Pierwsza powieść, Komediantka, pojawiła się na łamach Kuriera Codziennego w 1895 r. Jej kontynuacją była powieść Fermenty, publikowana w Bibliotece Warszawskiej w 1896 r. (wydanie książkowe ukazało się drukiem w 1897). W 1896 r. Reymont podpisał umowę na nową powieść i wyjechał do Łodzi. W efekcie powstała Ziemia obiecana, publikowana w latach 1897-98 na łamach Kuriera Warszawskiego, a wydana w formie książkowej w 1899 r. W latach 1892-99 Reymont pracował nad swoją najsławniejszą powieścią Chłopi. Publikowana była ona w odcinkach w Tygodniku Ilustrowanym w latach 1902-1906. Wydana osobno została w czterech tomach – tom I i II w roku w 1904 r., tom III – w 1906 r., tom IV – w 1909 r. Autor stworzył w niej bogaty obraz łowickiej wsi. Fabuła koncentruje się wokół rodziny Borynów. Ludzkie życie podporządkowane jest rytmowi przyrody, która narzuca rytm pracy i odpoczynku. Krytycy byli zgodni, że malując bogaty obraz życia, pracy i obyczajów wsi Reymont stworzył wybitną powieść realistyczną, epopeję chłopską. Za Chłopów Reymont otrzymał nagrodę Polskiej Akademii Umiejętności (1917) oraz nagrodę Nobla (1924). Konkurentami do tej ostatniej byli Tomasz Mann, Maksym Gorki i Thomas Hardy. W latach 1913-18 Reymont pracował nad wielką trylogią historyczną, jedynym utworem opartym na źródłach - Rok 1794 (Ostatni sejm Rzeczpospolitej, Nil desperandum, Insurekcja). Jest to rodzaj wielkiego zbeletryzowanego reportażu historycznego i dotyczy powstania kościuszkowskiego oraz przyczyn jego klęski. Reymont napisał jeszcze wiele mniej znanych utworów, m.in. związanych z rewolucją 1905 r., pobytem w Bretanii, doświadczeniem okrucieństwa I wojny światowej czy pobytem wśród Polonii amerykańskiej. Bunt to ostatnia powieść pisarza, publikowana w 1922 r. na łamach Tygodnika Ilustrowanego, a w 1924 r. wydana w postaci książki. Powieść opowiadająca o buncie zwierząt przeciwko człowiekowi i jest parabolą terroru, którym była rewolucja październikowa. Niewielką, ale ciekawą część spuścizny pisarza stanowią wiersze. Powieści Reymonta stanowiły doskonały materiał filmowy (zekranizowano Chłopów, Ziemię obiecaną i Komediantkę). Utwory Reymonta tłumaczone były na kilkanaście języków.
Dla upamiętnienia zasług i twórczości Władysława Stanisława Reymonta, jego imię noszą ulice, place, port lotniczy, izby pamięci. Powstały liczne tablice pamiątkowe, pomniki, ławeczka z postacią pisarza a także Muzeum Regionalne oraz nagroda literacka jego imienia. Od 1925 r. w Wierzchosławicach odbywają się Dożynki Reymontowskie (podobnie jak w Lipcach Reymontowskich). Od kilkunastu lat w Lipcach Reymontowskich i Łodzi organizowana jest impreza artystyczna pod nazwą Dzień Reymonta. Decyzją Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej rok 2025, w którym obchodzimy stulecie śmierci pisarza został ogłoszony Rokiem Reymonta.
Zdjęcie ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego
https://audiovis.nac.gov.pl/obraz/28361:1/
[dostęp 4.12.2025]
