100. rocznica śmierci Stefana Żeromskiego Patrona roku 2025
Stefan Żeromski należy do grona wybitnych polskich prozaików. Pierwsze jego literackie dokonania pochodzą z okresu nauki w gimnazjum, tam też spotkał nauczyciela Antoniego Gustawa Bema, który wpłynął na dalsze życie pisarza. Żeromski wspominał o nim w Dziennikach i uwiecznił w Syzyfowych pracach. Edukację przerwał z braku pieniędzy i wyjechał do Warszawy, gdzie dwa lata studiował w Wyższej Szkole Weterynaryjnej. Od 1888r. pracował jako guwerner szlacheckich dzieci. W 1890 r. objął posadę w Nałęczowie. W latach 1892-97 pracował jako zastępca bibliotekarza w Muzeum Narodowym Polskim w Rapperswilu. W 1895 r. wydał zbiory: Opowiadania i Rozdziobią nas kruki, wrony… Od tej pory niemal każda następna jego pozycja była wydarzeniem literackim. Czytelnicy doceniali wrażliwość społeczną i moralną autora, pozbawioną jednak pozytywistycznego dydaktyzmu, a także subtelność psychologiczną w kreacjach postaci. W latach 1897-1903 mieszkał w Warszawie i pracował w Bibliotece Ordynacji Zamoyskich. W 1897 r. Żeromski opublikował powieść Syzyfowe prace, a dwa lata później Ludzi bezdomnych. Od 1904 r., kiedy to po opublikowaniu Popiołów zyskał stabilizację finansową, oddał się pracy pisarskiej i działalności społecznej. Mieszkał przez rok w Zakopanem, potem znów w Nałęczowie, gdzie zbudował Chatę, dom góralski według projektu Stanisława Witkiewicza. W 1907 r. odbył podróż po Włoszech. W 1908 r. zmuszony został przez policję do opuszczenia Królestwa Polskiego. Mieszkał w Zakopanem i Krakowie. W 1919 r. powrócił do Warszawy. Oprócz działalności pisarskiej Żeromski prowadził też działalność społeczną. W Nałęczowie, w domu Żeromskich, funkcjonowała ochronka dla dzieci z ubogich rodzin. Był współzałożycielem Uniwersytetu Ludowego, w Warszawie uczestniczył w organizowaniu Towarzystwa Biblioteki Publicznej. W czasie I wojny światowej uczestniczył w działalności organizacji niepodległościowych. Po odzyskaniu niepodległości brał aktywny udział w organizowaniu życia kulturalno-literackiego w Warszawie. Był prezesem Związku Zawodowego Pisarzy Polskich. Tuż przed śmiercią, w 1925 r. z inicjatywy Stefana Żeromskiego powstał polski oddział PEN Clubu.
W Chacie w Nałęczowie w 1928 r. zostało założone muzeum poświęcone osobie i twórczości Stefana Żeromskiego. Pisarz jest patronem teatru kieleckiego. Jego imię nosi także Puszcza Jodłowa w Świętokrzyskim Parku Narodowym. Od maja 2011 r. pomnik Żeromskiego zasiadającego na ławeczce znajduje się przed gmachem Miejskiej Biblioteki w Siedlcach.
Historia i współczesność nieodmiennie ze sobą związane, konflikty społeczne i konflikty moralne bohaterów, tragizm i uroda życia - to stałe tematy utworów pisarza. Twórczość Stefana Żeromskiego cechuje różnorodność stylistyczna. Oprócz powieści, w jego dorobku literackim znajdują się legendy historyczne, epopeje, manifesty pisane prozą poetycką, poematy, dramaty i publicystyka. W jego książkach człowiek jest mocno osadzony w historii i społeczeństwie. Granica między dobrem a złem jest nakreślona wyraźnie, a wybór uznany za dobry wymaga bezwzględnego zaangażowania. Utwory Żeromskiego przekładane były na kilkanaście języków, na podstawie jego książek powstały sztuki teatralne i adaptacje filmowe.
W uchwale Sejmu RP, przyznającej pisarzowi Stefanowi Żeromskiemu patronat roku 2025, podkreślono, że był twórcą przekonanym o doniosłej funkcji literatury, wierzył bowiem w szczególne posłannictwo pisarza i w jego odpowiedzialność za kształtowanie losu narodu i Ojczyzny.